سوال ۱۷۰ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۰ · سوال ۱۷۰ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۲: حواس
کدام عبارت نادرست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
چون سؤال عبارت «نادرست» را می‌خواهد، باید هم نوع گیرنده‌ها و هم جایگاه دقیق آن‌ها را بررسی کنیم.
۱. بررسی عبارت اول: در مگس، موهای حسی روی پا با گیرنده‌های شیمیایی ارتباط دارند. در شکل کتاب، جسم یاختهٔ گیرنده بیرون از فضای داخلی موی حسی قرار دارد و زائدهٔ آن به درون مو امتداد می‌یابد. بنابراین، قرارداشتن گیرنده در ارتباط با موی حسی را نباید به معنای قرارداشتن جسم یاخته درون مو دانست؛ این عبارت درست است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۳۳، شکل ۱۶).
۲. بررسی عبارت دوم: گیرنده‌های شنوایی جیرجیرک از نوع مکانیکی‌اند، اما اندام شنوایی و پردهٔ صماخ آن روی ساق پاهای جلویی قرار دارند، نه در محل اتصال این پاها به سینه. پس بخش مربوط به نوع گیرنده درست است، ولی محل آن نادرست بیان شده است؛ همین اشتباه، کل عبارت را نادرست می‌کند.
۳. بررسی عبارت سوم: در نمای مغز ماهیِ کتاب، لوب بینایی نسبت به مخ و مخچه بزرگ‌تر دیده می‌شود و عصب بینایی از سمت زیرین به آن وارد می‌شود. بنابراین، این عبارت با ساختار نشان‌داده‌شده در کتاب سازگار و درست است.
۴. بررسی عبارت چهارم: در کانال خط جانبی ماهی، یاخته‌های گیرندهٔ مژک‌دار وجود دارند و مژک‌هایشان در مادهٔ ژلاتینی قرار می‌گیرد. حرکت این ماده بر اثر جریان آب، گیرنده‌ها را تحریک می‌کند. پس این گفته که بعضی یاخته‌های در تماس با پوشش ژلاتینی مژک دارند، درست است؛ لازم نیست همهٔ یاخته‌های مجاور آن مژک‌دار باشند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۳۳، شکل ۱۵).
در نتیجه، تنها عبارت نادرست، عبارتی است که جایگاه گیرنده‌های شنوایی جیرجیرک را محل اتصال پاهای جلویی به سینه معرفی می‌کند.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است از عبارت «گیرنده‌های شیمیایی در موهای حسی» نتیجه بگیرید که جسم یاخته نیز داخل مو قرار دارد؛ اما در شکل کتاب، زائدهٔ گیرنده وارد موی حسی می‌شود و جسم یاخته بیرون از فضای داخلی مو قرار دارد، پس این عبارت درست است.
- گزینهٔ ۳: ممکن است اندازه و جایگاه بخش‌های مغز ماهی را با مغز انسان مقایسه کنید و این عبارت را نادرست بدانید؛ اما در نمای مغز ماهیِ کتاب، لوب بینایی از مخ و مخچه بزرگ‌تر است و عصب بینایی از سطح زیرین به آن وارد می‌شود.
- گزینهٔ ۴: ممکن است وجود یاخته‌های پشتیبان در کنار پوشش ژلاتینی شما را به تردید بیندازد؛ اما عبارت فقط از «بعضی» یاخته‌ها سخن می‌گوید و مژک‌های یاخته‌های گیرنده واقعاً در پوشش ژلاتینی قرار دارند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ساختارهای حسی جانوران را جداگانه بررسی کنید؛ در این سؤال، جایگاه دقیق اجزا در شکل‌های کتاب به‌اندازهٔ نوع گیرنده اهمیت دارد.
- مکانیکی‌بودن گیرنده با محل قرارگیری آن دو نکتهٔ متفاوت‌اند. در بررسی اندام شنوایی حشره، علاوه بر نوع گیرنده، بخش مشخصی از پا را که اندام روی آن قرار دارد به یاد بیاورید.
- در شکل اندام شنوایی جیرجیرک، پردهٔ صماخ را روی ساق پای جلو پیدا کنید؛ سپس جایگاه آن را با محل اتصال کل پا به سینه مقایسه کنید.