سوال ۱۶۹ · زیستشناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۰ · سوال ۱۶۹ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیستشناسی · زیستشناسی ۱ · فصل ۲: گوارش و جذب مواد
کدام گزینه، برای تکمیل عبارت زیر مناسب است؟
«در هر یاختهٔ انسان که ................ یافت میگردد، ................ نیز ساخته میشود.»
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. ابتدا به شرط عبارت توجه میکنیم: وجود مادۀ اول در یک یاخته باید با ساختهشدن مادۀ دوم در همان یاخته همراه باشد. پس صرف ارتباط دو ماده با گوارش، برای درستبودن گزینه کافی نیست.
۲. طبق کتاب، صفرا در کبد ساخته میشود و نمکهای صفراوی، بیکربنات، کلسترول و فسفولیپید از ترکیبات آن هستند (زیستشناسی ۱، صفحهٔ ۲۲). لسیتین نیز نوعی فسفولیپید و از اجزای صفراست. بنابراین یاختههای کبدیِ سازندۀ ترکیبات صفرا، علاوه بر نمکهای صفراوی، لسیتین نیز میسازند. این ارتباط با عبارت گزینۀ سوم سازگار است.
۳. برای رد گزینههای دیگر، محل ساخت مواد را مقایسه میکنیم: پپسینوژن محصول یاختههای اصلی غدههای معده است، اما کیلومیکرون در یاختههای پوششی رودۀ باریک تشکیل میشود. همچنین یاختههای سازندۀ کیلومیکرون، کلریدریک اسید نمیسازند؛ ترشح این اسید بر عهدۀ یاختههای کناری غدههای معده است.
۴. وجود کلسترول نیز نشانۀ ساختهشدن لیپوپروتئین کمچگال در یک یاخته نیست. کلسترول از اجزای غشای یاختههای جانوری است و در یاختههای فراوانی یافت میشود که لیپوپروتئین کمچگال نمیسازند؛ بنابراین حکم کلی گزینۀ چهارم نادرست است.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانشآموز هر دو ماده را به دلیل ارتباط با دستگاه گوارش، محصول یک نوع یاخته بداند؛ اما پپسینوژن در یاختههای اصلی غدههای معده ساخته میشود و کیلومیکرون در یاختههای پوششی رودۀ باریک تشکیل میشود.
- گزینهٔ ۲: ممکن است نقش هر دو ماده در فرایند گوارش و جذب باعث این انتخاب شود؛ اما یاختههای پوششی روده که کیلومیکرون میسازند، سازندۀ کلریدریک اسید نیستند؛ این اسید را یاختههای کناری غدههای معده ترشح میکنند.
- گزینهٔ ۴: چون لیپوپروتئین کمچگال حامل کلسترول است، ممکن است وجود کلسترول را نشانۀ ساخت این لیپوپروتئین بدانیم؛ درحالیکه کلسترول در غشای بسیاری از یاختهها وجود دارد، بدون آنکه آن یاختهها لیپوپروتئین کمچگال بسازند.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- محل ساخت ترشحات معده، محل تشکیل کیلومیکرون و ترکیبات صفرا را مرور کن؛ وجود دو ماده در دستگاه گوارش، به معنی ساختهشدن آنها در یک یاخته نیست.
- به واژۀ «هر» توجه کن: اگر حتی یک نوع یاخته مادۀ اول را داشته باشد، اما مادۀ دوم را نسازد، آن عبارت نادرست است.
- فهرست ترکیبات صفرا را بررسی کن و به یاد بیاور که لسیتین از فسفولیپیدهاست؛ سپس ارتباط این مواد را با فعالیت یاختههای کبدی بسنج.