سوال ۱۶۷ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۰ · سوال ۱۶۷ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۳ · فصل ۱: مولکول‌های اطلاعاتی
چند مورد، دربارهٔ هر نوکلئوتید موجود در بدن یک فرد سالم صحیح است؟
الف- باز آلی تک حلقه‌ای یا دو حلقه‌ای متصل به ریبوز دارد.
ب- گروه یا گروه‌های فسفات آن، با پیوند کوواالانسی به قند اتصال دارد.
ج- از طریق نوعی پیوند اشتراکی به نوکلئوتید دیگری متصل شده است.
د- طی فرایند اکسایش در غشای درونی راکیزه (میتوکندری) تولید گردیده است.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
نکتهٔ اصلی سؤال، واژهٔ «هر» است؛ بنابراین هر عبارت باید دربارهٔ تمام نوکلئوتیدهای بدن درست باشد و وجود یک مثال نقض، آن را رد می‌کند.
الف) نادرست است. باز آلی نوکلئوتید می‌تواند تک‌حلقه‌ای یا دوحلقه‌ای باشد، اما قند همهٔ نوکلئوتیدها ریبوز نیست. نوکلئوتیدهای دنا دارای دئوکسی‌ریبوز و نوکلئوتیدهای رنا دارای ریبوز هستند؛ پس نوکلئوتیدهای دنا مثال نقض این عبارت‌اند. (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۴)
ب) درست است. در ساختار عمومی نوکلئوتید، بخش فسفاتی با پیوند اشتراکی یا کووالانسی به قند متصل است. اگر نوکلئوتید چند گروه فسفات داشته باشد، نخستین فسفات مستقیماً به قند و فسفات‌های بعدی به فسفات قبلی متصل‌اند؛ بنابراین اتصال مجموعهٔ فسفات‌ها به قند، کووالانسی است و نباید تصور کرد هر فسفات جداگانه مستقیماً به قند وصل می‌شود. (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۴، متن و شکل ۳)
ج) نادرست است. نوکلئوتیدهای موجود در رشتهٔ پلی‌نوکلئوتیدی با پیوند کووالانسیِ فسفودی‌استر به یکدیگر متصل می‌شوند؛ اما همهٔ نوکلئوتیدهای بدن عضو چنین رشته‌ای نیستند. برای مثال، ATP آزاد الزاماً به نوکلئوتید دیگری پیوند ندارد. بنابراین ویژگی نوکلئوتیدهای یک رشته را نمی‌توان به هر نوکلئوتید تعمیم داد. (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۴)
د) نادرست است. فسفریلاسیون اکسایشی در غشای درونی راکیزه یکی از راه‌های تولید ATP است، نه راه تولید همهٔ نوکلئوتیدهای بدن. حتی ATP نیز می‌تواند با فسفریلاسیون در سطح پیش‌ماده، مانند آنچه در قندکافت رخ می‌دهد، ساخته شود؛ پس ادعای عبارت دربارهٔ «هر نوکلئوتید» درست نیست.
در نتیجه فقط عبارت «ب» صحیح است و تعداد عبارت‌های درست برابر با است.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است علاوه بر «ب»، عبارت «الف» را نیز درست بدانید؛ اما قند همهٔ نوکلئوتیدها ریبوز نیست و نوکلئوتیدهای دنا دئوکسی‌ریبوز دارند. پس تک‌حلقه‌ای یا دوحلقه‌ای بودن باز، برای درست بودن تمام عبارت «الف» کافی نیست.
- گزینهٔ ۳: این انتخاب می‌تواند از درست دانستن «الف» و «ج» در کنار «ب» ناشی شود. درحالی‌که هم نوع قند در نوکلئوتیدها متفاوت است و هم نوکلئوتیدهای آزاد الزاماً به نوکلئوتید دیگری پیوند ندارند.
- گزینهٔ ۴: این انتخاب ویژگی بعضی نوکلئوتیدها را به همهٔ آن‌ها تعمیم می‌دهد. به‌ویژه، ساخته‌شدن ATP در فسفریلاسیون اکسایشی به این معنا نیست که تمام نوکلئوتیدهای بدن در غشای درونی راکیزه تولید شده‌اند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- به واژهٔ «هر» دقت کنید: باید ویژگی مشترک تمام نوکلئوتیدهای بدن را پیدا کنید، نه فقط نوکلئوتیدهای سازندهٔ دنا یا رنا.
- برای بررسی عبارت‌ها، تفاوت ریبوز و دئوکسی‌ریبوز و نیز تفاوت نوکلئوتید آزاد با نوکلئوتیدِ موجود در رشتهٔ پلی‌نوکلئوتیدی را به یاد بیاورید.
- تولید ATP در راکیزه را نمی‌توان به همهٔ نوکلئوتیدها تعمیم داد. اکنون عبارت مربوط به اتصال فسفات و قند را با ساختار عمومی نوکلئوتید در صفحهٔ ۴ کتاب مقایسه و عبارت‌های درست را شمارش کنید.