سوال ۳۰ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت اول · سوال ۳۰ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۲: حواس
در چشم سالم انسان، ساختاری را درنظر بگیرید که در مجاورت قرنیه قرار دارد و به صلبیه اتصال دارد، ویژگی دیگر این ساختار کدام است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. شناسایی ساختار: با توجه به شکل ساختار کرۀ چشم، ساختاری که در نزدیکی قرنیه به صلبیه اتصال دارد، «جسم مژگانی» است. جسم مژگانی از اجزای لایۀ میانی چشم و حلقه‌ای شامل ماهیچه‌های مژگانی است که بین مشیمیه و عنبیه قرار می‌گیرد (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۲۴، شکل ۴).
۲. تعیین ویژگی درست: بخش رنگین جلوی چشم، «عنبیه» است که پشت قرنیه قرار دارد. جسم مژگانی در سمت جلویی خود به عنبیه پیوسته است؛ بنابراین ویژگی بیان‌شده در گزینۀ ۱ دربارۀ آن درست است. در فعالیت تشریح نیز عنبیه درون حلقۀ جسم مژگانی توصیف شده است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۲۴ و صفحهٔ ۲۸).
۳. بررسی سایر توصیف‌ها: زلالیه در جلوی چشم مایع است، درحالی‌که زجاجیه حالت ژله‌ای دارد و پشت عدسی قرار گرفته است؛ پس نباید ویژگی و جایگاه این دو را جابه‌جا کرد (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۲۸). همچنین گیرنده‌های دارای مادۀ حساس به نور در شبکیه‌اند، نه جسم مژگانی (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۲۳–۲۵). ارتباط جسم مژگانی با عدسی نیز به‌وسیلۀ تارهای آویزی برقرار می‌شود و مستقیم نیست (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۲۴، شکل ۴ و صفحهٔ ۲۸).
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانش‌آموز زلالیه و زجاجیه را با هم اشتباه بگیرد. مادۀ شفاف جلوی چشم، زلالیه و مایع است؛ مادۀ ژله‌ای، زجاجیه است که پشت عدسی قرار دارد، بنابراین توصیف «ژله‌ای جلوی چشم» نادرست است.
- گزینهٔ ۳: این گزینه از اشتباه گرفتن رنگدانه‌های بخش‌های چشم با مادۀ حساس به نور ناشی می‌شود. یاخته‌های گیرندۀ نور در شبکیه قرار دارند، نه در جسم مژگانی.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز ارتباط جسم مژگانی با عدسی را اتصال مستقیم بداند؛ اما این ارتباط به‌واسطۀ تارهای آویزی است. همچنین عدسی سطحی کاملاً کروی ندارد.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در شکل ساختار چشم، محل پیوند لایۀ میانی به لایۀ خارجی را در نزدیکی قرنیه بررسی کنید.
- ساختار موردنظر، بخش حلقه‌ای لایۀ میانی است که ماهیچه دارد؛ جایگاه آن را نسبت به مشیمیه و عنبیه به یاد آورید.
- در شکل کتاب، دو سوی این حلقه را دنبال کنید و ببینید کدام بخش در سمت جلوی آن ادامه می‌یابد.