سوال ۱۱ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت اول · سوال ۱۱ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۲: حواس
درخصوص هر پردة موجود در گوش انسان که استخوان کوچکی بر روی آن تکیه دارد، کدام مورد یا موارد زیر را می‌توان بیان نمود؟
الف ـ در مجاورت مجرای شنوایی قرار دارد.
ب ـ توسط استخوان گیجگاهی محافظت می‌شود.
ج ـ امواج صوتی را به محفظه‌ای استخوانی و پر از هوا منتقل می‌کند.
د ـ نقش مؤثری در تحریک همة یاخته‌های مژک‌دار گوش درونی دارد.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
نکتهٔ اصلی سؤال، قید «هر پرده» است؛ بنابراین باید عبارت‌ها را دربارهٔ تمام پرده‌هایی بررسی کنیم که استخوان کوچکی روی آن‌ها قرار دارد، نه فقط پردهٔ صماخ.
۱. تعیین مصداق‌های صورت سؤال
دو ساختار موردنظر عبارت‌اند از:
- پردهٔ صماخ که دستهٔ استخوان چکشی به آن متصل است.
- دریچهٔ بیضی که پرده‌ای نازک است و کف استخوان رکابی روی آن قرار دارد.
پس هر عبارت تنها زمانی پذیرفتنی است که دربارهٔ هر دو ساختار درست باشد (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۲۹–۳۰).
۲. بررسی عبارت «الف»: نادرست
پردهٔ صماخ در انتهای مجرای شنوایی قرار دارد؛ اما دریچهٔ بیضی در مرز گوش میانی و بخش حلزونی گوش درونی است و با مجرای شنوایی مجاورت ندارد. بنابراین این ویژگی در هر دو پرده مشترک نیست (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۲۸–۳۰).
۳. بررسی عبارت «ب»: درست
طبق کتاب، استخوان گیجگاهی از انتهای مجرای شنوایی و بخش‌های میانی و درونی گوش حفاظت می‌کند. پردهٔ صماخ در انتهای مجرای شنوایی و دریچهٔ بیضی در مرز گوش میانی و درونی قرار دارند؛ بنابراین هر دو در محدودهٔ حفاظت این استخوان هستند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۲۸–۲۹).
۴. بررسی عبارت «ج»: نادرست
محفظهٔ استخوانی پر از هوا، گوش میانی است. پردهٔ صماخ ارتعاش صوتی را به استخوانچه‌های واقع در این محفظه منتقل می‌کند؛ اما پشت دریچهٔ بیضی، بخش حلزونیِ پر از مایع قرار دارد و لرزش این دریچه به مایع حلزون منتقل می‌شود. پس عبارت برای دریچهٔ بیضی درست نیست (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۲۸–۳۰).
۵. بررسی عبارت «د»: نادرست
یاخته‌های مژک‌دار گوش درونی فقط گیرنده‌های شنوایی نیستند؛ گیرنده‌های تعادلی نیز مژک‌دارند. ارتعاش پردهٔ صماخ و دریچهٔ بیضی در مسیر تحریک گیرنده‌های شنوایی قرار دارد، درحالی‌که گیرنده‌های تعادلی با حرکت سر و جابه‌جایی مایع و مادهٔ ژلاتینی تحریک می‌شوند. بنابراین نمی‌توان نقش این پرده‌ها را به تحریک همهٔ یاخته‌های مژک‌دار گوش درونی تعمیم داد (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۲۹–۳۱).
در نتیجه، فقط عبارت «ب» دربارهٔ هر دو پرده درست است.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: این گزینه ممکن است با توجه‌کردن فقط به پردهٔ صماخ و یکی‌دانستن گیرنده‌های شنوایی و تعادل انتخاب شود. اما «الف» و «ج» دربارهٔ دریچهٔ بیضی درست نیستند و «د» نیز گیرنده‌های تعادلی را به‌اشتباه شامل می‌شود.
- گزینهٔ ۲: درستی «ب» ممکن است باعث پذیرش بقیهٔ عبارت‌های این گزینه شود؛ اما دریچهٔ بیضی ارتعاش را به مایع حلزون منتقل می‌کند، نه محفظه‌ای پر از هوا. همچنین این پرده‌ها عامل تحریک گیرنده‌های مژک‌دار تعادلی نیستند.
- گزینهٔ ۳: اگر تنها پردهٔ صماخ را مصداق صورت سؤال بدانیم، مجاورت آن با مجرای شنوایی ما را به این گزینه می‌رساند. درحالی‌که دریچهٔ بیضی نیز زیر کف استخوان رکابی قرار دارد و در مجاورت مجرای شنوایی نیست.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در شکل ساختمان گوش، محل اتصال استخوان چکشی و محل قرارگرفتن کف استخوان رکابی را پیدا کنید؛ قید «هر پرده» را در نظر داشته باشید.
- هر عبارت باید دربارهٔ هر دو پرده درست باشد. به تفاوت محیط پشت پردهٔ صماخ و محیط پشت دریچهٔ بیضی و نیز محدودهٔ حفاظت استخوان گیجگاهی توجه کنید.
- برای بررسی عبارت «د»، گیرنده‌های مژک‌دار شنوایی را از گیرنده‌های مژک‌دار تعادل جدا کنید: آیا عامل تحریک هر دو گروه، انتقال ارتعاش صوتی است؟ سپس عبارت مشترک میان هر دو پرده را مشخص کنید.