سوال ۶ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۵ · سوال ۶ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۲: حواس
با توجه به مقطع عرضی حلزون گوش انسان، کدام مورد دربارة گیرندة مژکداری صدق میکند که با فاصله بیشتری از سایر گیرندههای مژکدار دیده میشود؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. شناسایی گیرندهٔ موردنظر: در شکل مقطع عرضی حلزون، تعدادی از گیرندههای مژکدار نزدیک به هم دیده میشوند، اما یک گیرنده با فاصلهٔ بیشتری از این مجموعه قرار گرفته است. پرسش دربارهٔ همین گیرندهٔ منفرد است، نه یکی از گیرندههای کنار هم (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۳۰، شکل ۱۰).
۲. مقایسهٔ موقعیت‌ها در شکل: گیرندهٔ منفرد در سمت نزدیکتر به بخش متورم عصب شنوایی قرار دارد؛ بنابراین فاصلهٔ آن تا این بخش، از فاصلهٔ سایر گیرندههای مژکدار کمتر است. پس عبارت گزینهٔ ۲ با شکل کتاب مطابقت دارد. همچنین مژکهای این گیرنده نسبت به مژکهای سایر گیرندهها از نوک آزاد مادهٔ ژلاتینی دورترند؛ در نتیجه گزینهٔ ۱ نادرست است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۳۰، شکل ۱۰).
۳. بررسی ترتیب تحریک: لرزش مایع حلزون باعث خم‌شدن مژکهای گیرنده میشود و در پی آن، کانالهای یونی غشا باز میشوند. گزینهٔ ۴ این ترتیب علت و معلولی را برعکس بیان کرده است (زیست‌شناسی ۲، صفحات ۲۹–۳۰).
۴. بررسی نقش ناقل عصبی: ناقل آزادشده از یاختهٔ پیش‌همایه‌ای به گیرندهٔ غشای یاختهٔ پسهمایهای متصل میشود؛ این اتصال را نباید با جذب ناقل به درون یاختهٔ پسهمایهای یکی دانست. بنابراین گزینهٔ ۳ نیز بیان درستی از انتقال پیام در همایه ندارد.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز گیرندهٔ منفرد را با گیرندههای نزدیک به انتهای آزاد مادهٔ ژلاتینی اشتباه بگیرد. در شکل کتاب، مژکهای گیرندهٔ منفرد از نوک آزاد مادهٔ ژلاتینی دورترند، نه نزدیکتر.
- گزینهٔ ۳: این گزینه از اشتباه گرفتن اتصال ناقل عصبی به گیرندهٔ غشایی با جذب آن به درون یاختهٔ پسهمایهای ناشی میشود. اتصال ناقل به گیرندهٔ پسهمایهای به معنای جذب آن نیست؛ ناقل‌ها پس از اثرگذاری می‌توانند تجزیه شوند یا به یاختهٔ پیش‌همایه‌ای بازگردند.
- گزینهٔ ۴: در این گزینه علت و معلول جابه‌جا شده‌اند. خم‌شدن مژک‌ها باعث بازشدن کانالهای یونی غشای گیرنده میشود، نه اینکه بازشدن کانال‌ها مژک‌ها را خم کند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در شکل مقطع حلزون گوش، به آرایش گیرندههای مژکدار توجه کن: آیا همهٔ آن‌ها با فاصله‌های مشابه کنار هم قرار گرفته‌اند؟
- ابتدا گیرندهٔ جداافتاده از ردیف سایر گیرندهها را مشخص کن؛ سپس جای آن را نسبت به دو نشانهٔ شکل، یعنی مادهٔ ژلاتینی و مسیر عصب، بسنج.
- برای بررسی دو عبارت عملکردی، به یاد بیاور که خم‌شدن مژک‌ها پیش از بازشدن کانالهای یونی رخ می‌دهد و اتصال ناقل عصبی به گیرندهٔ غشایی به معنای ورود آن به یاخته نیست. حالا دو عبارت مکانی را با شکل تطبیق بده.