سوال ۷ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۵ · سوال ۷ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۸: تولیدمثل نهان‌دانگان
کدام مورد در ارتباط با دانة تازه تشکیلشدة لوبیا که از گیاه مادر جدا شده، درست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. ابتدا زمان موردنظر سؤال را مشخص می‌کنیم. دانهٔ لوبیا تشکیل شده و از گیاه مادر جدا شده است؛ بنابراین نباید آن را با رویانی که هنوز در حال تشکیل اندام‌های اولیه است، یا دانه‌ای که رویش خود را آغاز کرده است، یکسان بدانیم.
۲. هنگام تشکیل رویان، لپه‌ها و نیز ساقه و ریشهٔ رویانی ایجاد می‌شوند. در لوبیا، مواد غذایی نیز در لپه‌ها ذخیره می‌شوند؛ پس دانهٔ موردنظر، رویانی با این بخش‌های تشکیل‌شده دارد (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۳۰–۱۳۱).
۳. طبق کتاب، پس از تشکیل رویان، رشد آن برای مدتی متوقف میشود و تنها در شرایط مناسب دوباره آغاز میشود. آب، اکسیژن و دمای مناسب از نیازهای رویش‌اند و پس از آغاز رویش، تقسیم سریع یاختههای مریستمی موجب افزایش طول ساقه و ریشه میشود (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۳۱–۱۳۲).
۴. اکنون این مطلب را به چرخهٔ یاخته‌ای ارتباط می‌دهیم: در فاصلهٔ توقف رشد رویان، یاختههای مریستمی وارد تقسیم‌های پی‌درپی نمی‌شوند و چرخهٔ آن‌ها در اینترفاز متوقف می‌ماند. بنابراین، عبارت مربوط به توقف یاختههای مریستمی در یکی از مراحل اینترفاز، با وضعیت این دانه سازگار است. برای پاسخ به سؤال نیز نیازی به تعیین مرحلهٔ دقیق اینترفاز نداریم.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز تشکیل دانه را با آغاز رویش آن اشتباه بگیرد. تحریک تولید آنزیم‌های گوارشی به‌وسیلهٔ تنظیم‌کنندهٔ رشد، با بسیج ذخایر غذایی برای رشد رویان ارتباط دارد؛ صرفِ تازه‌تشکیل‌شدن و جداشدن دانه از گیاه مادر، به معنای آغاز این فرایند نیست.
- گزینهٔ ۲: این گزینه توصیفی درست از بخشی از مراحل تشکیل رویان است، اما زمان آن با صورت سؤال سازگار نیست. در دانهٔ تشکیل‌شده و جداشده از گیاه مادر، ساقه و ریشهٔ رویانی از قبل تشکیل شدهاند و قرار نیست تازه ایجاد شوند.
- گزینهٔ ۴: ممکن است واژهٔ «تازه‌تشکیل‌شده» با «نارس» اشتباه گرفته شود. پوستهٔ دانهٔ لوبیای موردنظر، هنگام رسیدگی و پیش از جدایی از گیاه مادر، حالت محافظ و سخت خود را پیدا کرده است؛ نازک‌بودن پوستهٔ دانه‌های نارس را نباید به آن تعمیم داد.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در گفتار «رویش دانه» به وضعیت رشد رویان در فاصلهٔ تشکیل دانه تا آغاز رویش توجه کن؛ آیا رشد در این فاصله پیوسته ادامه دارد؟
- ساقه و ریشهٔ رویانی پیش از جداشدن دانه تشکیل شدهاند، اما رشد مجدد آن‌ها به فراهم‌شدن شرایط مناسب وابسته است. پس بین «تشکیل رویان» و «ازسرگیری رشد آن» تفاوت بگذار.
- توقف موقت رشد را به چرخهٔ یاخته‌ای ارتباط بده: یاخته‌هایی که فعلاً تقسیم نمی‌شوند، در حال گذراندن مراحل تقسیم هسته نیستند؛ وضعیت آن‌ها را در بخش دیگر چرخه بررسی کن.