سوال ۲۲ زیست کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت دوم با پاسخ تشریحی

۱. ژن‌نمود رویان را مشخص می‌کنیم. ساقهٔ رویانی بخشی از رویان است و رویان از تقسیم‌های پی‌درپی یاختهٔ تخم تشکیل می‌شود؛ بنابراین ژن‌نمود تخم اصلی نیز $\mathrm{AB}$ است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۳۰–۱۳۱).

۲. سهم مادری و پدری در آندوسپرم را جدا می‌کنیم. در لقاح مضاعف، یک زامه با تخم‌زا ترکیب می‌شود و تخم اصلی را می‌سازد؛ زامهٔ دیگر با یاختهٔ دوهسته‌ای ترکیب می‌شود و تخم ضمیمه را به وجود می‌آورد که منشأ آندوسپرم است. دو زامه نیز از تقسیم رشتمانِ یاختهٔ زایشی حاصل می‌شوند و ژن‌نمود یکسانی دارند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۲۷، شکل ۹).

تخم‌زا و دو هستهٔ قطبی از تقسیم‌های رشتمانِ یک هاگ به وجود می‌آیند؛ پس الل آن‌ها در این مسئله یکسان است. بنابراین:

• اگر آندوسپرم $\mathrm{ABB}$ باشد، دو نسخهٔ $\mathrm{B}$ مادری و نسخهٔ $\mathrm{A}$ پدری است؛ در نتیجه تخم‌زا $\mathrm{B}$ و زامه $\mathrm{A}$ است.

• اگر آندوسپرم $\mathrm{AAB}$ باشد، دو نسخهٔ $\mathrm{A}$ مادری و نسخهٔ $\mathrm{B}$ پدری است؛ در نتیجه تخم‌زا $\mathrm{A}$ و زامه $\mathrm{B}$ است.

در هر دو حالت، ترکیب تخم‌زا و زامه می‌تواند رویانی با ژن‌نمود $\mathrm{AB}$ بسازد.

۳. امکان تأمین این الل‌ها را در هر گزینه بررسی می‌کنیم. یاختهٔ سازندهٔ گردهٔ نارس، یاخته‌ای دولاد است که با کاستمان منشأ یاخته‌های تک‌لاد می‌شود. یاختهٔ خورشی نیز متعلق به گیاه مادر است؛ پس الل تخم‌زا باید در ژن‌نمود آن وجود داشته باشد.

• گزینهٔ ۱: آندوسپرم $\mathrm{ABB}$ به زامهٔ $\mathrm{A}$ و تخم‌زای $\mathrm{B}$ نیاز دارد. یاختهٔ سازندهٔ گردهٔ $\mathrm{AA}$ و یاختهٔ خورشیِ $\mathrm{AB}$ می‌توانند این سهم‌ها را فراهم کنند؛ پس ممکن است.

• گزینهٔ ۲: باز هم زامهٔ $\mathrm{A}$ و تخم‌زای $\mathrm{B}$ لازم است. یاختهٔ سازندهٔ گردهٔ $\mathrm{AB}$ می‌تواند منشأ زامهٔ $\mathrm{A}$ باشد و یاختهٔ خورشیِ $\mathrm{BB}$ نیز با تخم‌زای $\mathrm{B}$ سازگار است؛ پس ممکن است.

• گزینهٔ ۳: آندوسپرم $\mathrm{AAB}$ به زامهٔ $\mathrm{B}$ و تخم‌زای $\mathrm{A}$ نیاز دارد. یاختهٔ سازندهٔ گردهٔ $\mathrm{BB}$ و یاختهٔ خورشیِ $\mathrm{AB}$ می‌توانند این سهم‌ها را فراهم کنند؛ پس ممکن است.

• گزینهٔ ۴: آندوسپرم $\mathrm{AAB}$ به زامهٔ $\mathrm{B}$ نیاز دارد، اما یاختهٔ سازندهٔ گردهٔ $\mathrm{AA}$ نمی‌تواند منشأ چنین زامه‌ای باشد. همچنین تخم‌زای لازم باید $\mathrm{A}$ باشد، درحالی‌که یاختهٔ خورشیِ $\mathrm{BB}$ نشان می‌دهد گیاه مادر الل $\mathrm{A}$ ندارد. پس این مورد از هر دو جهت ناسازگار است.

پاسخ: گزینهٔ ۴