سوال ۲۷ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت اول · سوال ۲۷ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۸: تولیدمثل نهان‌دانگان
کدام مورد، در ارتباط با «گیاه گوجه‌فرنگی»، نادرست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای یافتن عبارت نادرست، باید ویژگی‌های گوجه‌فرنگی را در چند مبحث جداگانه بررسی کنیم.
۱. معیار حقیقی یا کاذب بودن میوه
طبق کتاب، اگر میوه از رشد و نمو تخمدان تشکیل شود، حقیقی است؛ اگر بخش دیگری از گل در تشکیل میوه نقش داشته باشد، آن را کاذب می‌نامند. برای نمونه، بخش عمدۀ خوراکی سیب حاصل رشد نهنج است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۳۲–۱۳۳).
میوۀ گوجه‌فرنگی از رشد تخمدان تشکیل می‌شود؛ بنابراین «حقیقی» است. این میوه می‌تواند دانه‌های فراوان داشته باشد، اما فراوانی دانه‌ها آن را کاذب نمی‌کند. پس در گزینۀ ۴، بخش «با دانه‌های فراوان» درست و نسبت‌دادن «میوۀ کاذب» نادرست است.
۲. بررسی عبارت مربوط به گل‌دهی
گوجه‌فرنگی از گیاهان بی‌تفاوت نسبت به طول روز است؛ یعنی گل‌دهی آن به طول روزِ خاصی وابسته نیست. در نتیجه، اگر سایر شرایط لازم مانند دمای مناسب فراهم باشد، در فصل‌های مختلف سال می‌تواند مریستم رویشی جوانه را به مریستم زایشی تبدیل کند. عبارت «می‌تواند» به معنای گل‌دهی حتمی در هر وضعیت محیطی نیست؛ بنابراین گزینۀ ۱ درست است.
۳. بررسی جوانه‌ها
در مقایسۀ ساختاری موردنظر سؤال، جوانۀ جانبی ساقۀ گوجه‌فرنگی تاحدودی کوچک‌تر از جوانۀ انتهایی است؛ پس گزینۀ ۲ نیز درست است.
۴. بررسی آرایش دسته‌های آوندی
گوجه‌فرنگی گیاهی دولپه‌ای است. دسته‌های آوندی در ساقۀ دولپه‌ای‌ها به‌صورت حلقه‌ای، یعنی بر روی یک دایره، قرار می‌گیرند؛ بنابراین گزینۀ ۳ درست است.
در نتیجه، اشتباه سؤال در کاذب دانستن میوۀ گوجه‌فرنگی است، نه در پر‌دانه بودن آن.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز گل‌دهی گوجه‌فرنگی را به فصل معینی محدود بداند. اما گوجه‌فرنگی گیاهی بی‌تفاوت نسبت به طول روز است و در صورت فراهم‌بودن سایر شرایط مناسب، در فصل‌های مختلف امکان ورود به مرحلۀ زایشی را دارد.
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانش‌آموز توانایی جوانۀ جانبی برای تشکیل شاخه را به معنای بزرگ‌تر بودن آن بداند. در مقایسۀ موردنظر سؤال، جوانۀ جانبی تاحدودی کوچک‌تر از جوانۀ انتهایی است؛ توانایی رشد بعدی را نباید با اندازۀ فعلی جوانه یکسان دانست.
- گزینهٔ ۳: ممکن است دانش‌آموز آرایش دسته‌های آوندی ساقۀ تک‌لپه‌ای‌ها و دولپه‌ای‌ها را جابه‌جا به خاطر آورده باشد. گوجه‌فرنگی دولپه‌ای است و دسته‌های آوندی ساقۀ آن آرایش حلقه‌ای دارند، نه پراکنده.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- تعریف میوۀ حقیقی و کاذب را در بخش «میوه» مرور کن؛ ملاک این تقسیم‌بندی، منشأ تشکیل میوه است.
- تعداد دانه‌ها را از منشأ بافت‌های میوه جدا کن. داشتن دانه‌های فراوان، به‌تنهایی حقیقی یا کاذب بودن میوه را مشخص نمی‌کند.
- بررسی کن بخش گوشتی گوجه‌فرنگی از رشد تخمدان پدید می‌آید یا مانند سیب از رشد بخش دیگری از گل؛ سپس ادعای مربوط به نوع میوه را بسنج.