سوال ۲ · زیستشناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۵ · سوال ۲ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیستشناسی · زیستشناسی ۲ · فصل ۲: حواس
این سوال در دفترچه شکل دارد؛ اینجا شکل بهصورت متنی توصیف شده است.
بخشی از چشم انسان، توسط دستگاه ویژهای قابل رؤیت گردیده است. با توجه به شکل زیر، کدام مورد را میتوان بیان نمود؟
شکل: تصویری از کره چشم انسان و ساختارهای مرتبط با آن در یک برش با بخشهای نشانهگذاری شده به صورت A و B و C:
- بخش A شبکیه در راستای محور بینایی (لکه زرد / فووهآ) را نشان میدهد.
- بخش B به زجاجیه یا بخش دیگری از کره چشم و مسیر محور نوری اشاره دارد.
- بخش C به مشیمیه یا شبکیه در بخش پشتی چشم اشاره دارد.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. شناسایی درست شکل: تصویر موردنظر، نمای شبکیه از راه مردمک با دستگاه ویژه است، نه برش کرهٔ چشم. در شکل کتاب، لکهٔ زرد، محل خروج عصب بینایی و رگهای خونی دیده میشوند؛ بنابراین برای سازگاری با این شکل و پاسخ تأییدشده، A لکهٔ زرد، B محل خروج عصب بینایی یا نقطهٔ کور و C رگهای خونی است. توصیف احتمالی B بهعنوان زجاجیه و C بهعنوان مشیمیه، مبنای مناسبی برای حل این سؤال نیست (زیستشناسی ۲، صفحهٔ ۲۴–۲۵، شکل ۵).
۲. بررسی بخش A: لکهٔ زرد بخشی از شبکیه است که گیرندههای مخروطی در آن فراواناند و در دید دقیق نقش دارد. گیرندههای نوری دارای مادهٔ حساس به نور هستند که با دریافت نور تجزیه میشود و فرایند ایجاد پیام بینایی را آغاز میکند؛ پس در بخش A تجزیهٔ مادهٔ حساس به نور رخ میدهد (زیستشناسی ۲، صفحهٔ ۲۴–۲۵).
۳. بررسی بخش B: در محل خروج عصب بینایی، گیرندهٔ نوری وجود ندارد؛ به همین علت این ناحیه نقطهٔ کور نامیده میشود. بنابراین در B، برخلاف لکهٔ زرد، تجزیهٔ مادهٔ حساس به نورِ گیرندههای نوری رخ نمیدهد (زیستشناسی ۲، صفحهٔ ۲۴–۲۵).
۴. نتیجهگیری: تفاوت تعیینکنندهٔ A و B، وجود گیرندههای نوری در لکهٔ زرد و نبود آنها در نقطهٔ کور است؛ بنابراین عبارت مربوط به تجزیهٔ مادهٔ حساس به نور در A و رخندادن آن در B درست است.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: ممکن است با یادآوری نازکبودن شبکیه، این عبارت درست به نظر برسد؛ اما در نمای موردنظر، هم رگهای خونیِ مشخصشده با C و هم محل خروج عصب بینایی یعنی B، در ارتباط با شبکیه دیده میشوند. بنابراین تقابل «برخلاف بخش B» درست نیست.
- گزینهٔ ۳: این گزینه از اشتباهگرفتن محل خروج عصب بینایی با لکهٔ زرد ناشی میشود. لکهٔ زرد در امتداد محور نوری چشم قرار دارد، اما محل خروج عصب بینایی نسبت به آن جابهجا است.
- گزینهٔ ۴: وجود رگهای خونی ممکن است دانشآموز را به انتخاب این گزینه سوق دهد؛ اما رگهای بخش پشتی چشم، مستقیماً قرنیه را تغذیه نمیکنند. قرنیه در جلوی چشم قرار دارد، فاقد رگ خونی است و در تأمین نیازهای آن، زلالیه و اشک نقش دارند.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- شکل مشاهدهٔ شبکیه از راه مردمک با دستگاه ویژه را مرور کن؛ لکهٔ زرد، محل خروج عصب بینایی و رگهای خونی را از یکدیگر تشخیص بده.
- برای بررسی تجزیهٔ مادهٔ حساس به نور، ابتدا مشخص کن کدام ناحیه گیرندهٔ نوری دارد و کدام ناحیه فاقد این گیرندههاست.
- لکهٔ زرد گیرندههای مخروطی فراوان دارد، اما در محل خروج عصب بینایی گیرندهٔ نوری وجود ندارد؛ اکنون عبارتهای مربوط به فعالیت گیرندهها را مقایسه کن.