سوال ۳ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۵ · سوال ۳ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۶: از یاخته تا گیاه
مطابق با اطلاعات کتاب درسی، کدام مورد دربارة ساختار برگ گیاه خرزهره، نادرست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای یافتن عبارت نادرست، باید هم ویژگی‌های عمومی روپوست و هم سازش‌های اختصاصی برگ خرزهره را بررسی کنیم.
۱) بررسی سبزینه در یاختههای تمایزیافتۀ روپوست: بعضی از یاختههای روپوست به یاختههای نگهبان روزنه تمایز می‌یابند. این یاخته‌ها، برخلاف سایر یاختههای روپوست، سبزینه دارند؛ پس عبارت نخست درست است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۸۶–۸۷).
۲) بررسی مجاورت با یاختههای اسفنجی: در برگ خرزهره، روزنه‌ها در فرورفتگی‌های غارمانند قرار دارند. با توجه به برش برگ در شکل کتاب، یاختههای نگهبان روزنه در دیوارۀ این فرورفتگی‌ها و در مجاورت یاختههای بافت اسفنجی قرار می‌گیرند؛ بنابراین عبارت دوم نیز درست است. منظور از مجاورت، جایگاه این یاخته‌ها نسبت به بافت اسفنجی است، نه اسفنجی بودن خود یاختههای نگهبان (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۹۴–۹۵، شکل ۲۴).
۳) بررسی امتداد یاختههای نگهبان و روپوست: روپوست زیرین در محل فرورفتگی به درون برگ امتداد می‌یابد و دیوارۀ آن را می‌پوشاند. بنابراین یاختههای نگهبان با بعضی از یاختههای روپوستیِ دیوارۀ فرورفتگی در یک امتدادند؛ هرچند با سطح عمومی روپوست زیرین هم‌سطح نیستند. پس عبارت سوم درست است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۹۴–۹۵، شکل ۲۴).
۴) بررسی پوشش سطح خارجی روپوست: پوستک از ترکیبات لیپیدی ساخته شده و در کاهش تبخیر آب نقش دارد؛ اما کتاب به‌طور مشخص، پوستک برگ خرزهره را «ضخیم» معرفی می‌کند. این ویژگی از سازش‌های گیاه برای کاهش اتلاف آب است. بنابراین، توصیف این پوشش به‌صورت لایه‌ای «نازک» نادرست است؛ برای رد عبارت، همین ناسازگاری کافی است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۸۶–۸۷ و ۹۴–۹۵).
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز نداشتن سبزینه در یاختههای معمولی روپوست را به همۀ یاختههای آن تعمیم دهد. اما یاختههای نگهبان روزنه از تمایز یاختههای روپوست ایجاد می‌شوند و سبزینه دارند؛ بنابراین این عبارت درست است.
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانش‌آموز تصور کند فرورفتگی روزنه‌ها، یاختههای نگهبان را از بافت اسفنجی دور می‌کند. در برش برگ خرزهره، یاختههای نگهبانِ واقع در دیوارۀ فرورفتگی در مجاورت بافت اسفنجی دیده می‌شوند؛ پس این عبارت درست است.
- گزینهٔ ۳: ممکن است دانش‌آموز «فرورفته بودن روزنه» را به معنای هم‌امتداد نبودن آن با هیچ یاختۀ روپوستی بداند. درحالی‌که روپوست، دیوارۀ فرورفتگی را نیز می‌پوشاند و یاختههای نگهبان با بعضی از یاختههای روپوستیِ همان ناحیه در یک امتدادند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ویژگی‌های یاختههای نگهبان روزنه را از بخش بافت پوششی و سازش‌های برگ خرزهره را از بخش «روزنه‌هایی در غار» به یاد بیاورید.
- در شکل برش برگ، امتداد روپوست را در دیوارۀ فرورفتگی دنبال کنید؛ فرورفته بودن روزنه به معنی جدا بودن یاختههای نگهبان از روپوست نیست.
- لیپیدی بودن پوستک را از ضخامت آن جدا بررسی کنید؛ آیا ویژگی پوشش برگ خرزهره را می‌توان مانند یک پوشش معمولی توصیف کرد؟