سوال ۱۱ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت دوم · سوال ۱۱ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۶: از یاخته تا گیاه
درخصوص پلاسمودسم‌های مربوط به منطقه‌ای از پوست ریشهٔ گیاه لوبیا (نزدیک به روپوست)، چند مورد زیر درست است؟
الف: در محل لان‌ها به فراوانی یافت می‌شوند.
ب: در محل‌هایی وجود دارند که دیوارهٔ یاخته‌ها فاقد تیغهٔ میانی است.
ج: منافذ بزرگی برای عبور پروتئین‌ها و مولکول‌های رنا () دارند.
د: باعث انتقال آب و مواد محلول معدنی در عرض ریشه، به روش سیمپلاستی می‌شوند.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، هر عبارت را جداگانه بررسی می‌کنیم. پلاسمودسم‌ها کانال‌هایی هستند که سیتوپلاسم یاخته‌های گیاهی مجاور را به یکدیگر مرتبط می‌کنند؛ بنابراین دیواره، ارتباط یاخته‌ها را به‌طور کامل قطع نمی‌کند (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۸۰–۸۱).
الف ـ درست است. لان بخشی از دیواره است که نازک باقی مانده و پلاسمودسم‌ها در آن فراوان‌اند. دقت کنید که «فراوان بودن در لان» به معنای منحصر بودن پلاسمودسم‌ها به لان نیست (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۸۰–۸۱).
ب ـ درست است. تیغهٔ میانی، لایه‌ای پکتینی میان یاخته‌های مجاور است و در اتصال آنها نقش دارد (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۸۰). اما در محل خودِ مجرای پلاسمودسم، دیواره و تیغهٔ میانی قطع شده‌اند تا ارتباط سیتوپلاسمی دو یاخته برقرار شود. پس منظور عبارت، نبود تیغهٔ میانی در محل عبور کانال است، نه نبود آن در سراسر لان یا تمام سطح تماس دو یاخته (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۸۰–۸۱، شکل پلاسمودسم و لان).
ج ـ درست است. مطابق توضیح مسیر سیمپلاستی در فصل «جذب و انتقال مواد در گیاهان» زیست‌شناسی ۱، مجراهای پلاسمودسم امکان عبور مولکول‌های درشتی مانند پروتئین‌ها و رنا را نیز فراهم می‌کنند؛ بنابراین عبور از آنها فقط به آب و مواد محلول کوچک محدود نیست.
د ـ درست است. در مسیر سیمپلاستی، آب و مواد محلول معدنی پس از ورود به سیتوپلاسم، از راه پلاسمودسم‌ها به سیتوپلاسم یاخته‌های مجاور می‌روند. پس این کانال‌ها در انتقال عرضی آب و مواد محلول در بخش موردنظرِ پوست ریشه نقش دارند. این مسیر را نباید با مسیر آپوپلاستی، یعنی حرکت در دیواره‌ها و فضاهای بین‌یاخته‌ای، اشتباه گرفت (زیست‌شناسی ۱، فصل «جذب و انتقال مواد در گیاهان»، مبحث انتقال عرضی مواد در ریشه).
بنابراین هر چهار عبارت درست‌اند.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است با تعمیم وجود تیغهٔ میانی به محل عبور پلاسمودسم، عبارت «ب» را نادرست بدانید و فقط سه مورد را بشمارید؛ اما در خودِ مجرای پلاسمودسم، تیغهٔ میانی پیوسته نیست و ارتباط سیتوپلاسمی برقرار است.
- گزینهٔ ۳: ممکن است فقط عبارت‌های مربوط به لان و انتقال سیمپلاستی را بپذیرید. بااین‌حال، نبود دیواره و تیغهٔ میانی در محل خودِ مجرا و امکان عبور پروتئین و رنا نیز از ویژگی‌های پلاسمودسم‌هاست.
- گزینهٔ ۴: ممکن است تنها عبارت آشنای مربوط به فراوانی پلاسمودسم در لان را درست بدانید. این انتخاب، ساختار کانالی پلاسمودسم و نقش آن در عبور مولکول‌های درشت و انتقال سیمپلاستی را نادیده می‌گیرد.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- تعریف پلاسمودسم و لان را در فصل «از یاخته تا گیاه» مرور کنید؛ سپس ارتباط این ساختار را با مسیر سیمپلاستی به یاد آورید.
- وجود تیغهٔ میانی میان دو یاخته را با وضعیت خودِ مجرای پلاسمودسم یکی ندانید؛ برای پیوستگی سیتوپلاسم، مسیر این مجرا باید باز باشد.
- در بررسی دو عبارت پایانی، توجه کنید که عبور از پلاسمودسم فقط به مولکول‌های کوچک محدود نیست و مسیر سیمپلاستی نیز بر ارتباط سیتوپلاسم یاخته‌های مجاور تکیه دارد.