سوال ۱۶۸ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۸ · سوال ۱۶۸ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۶: از یاخته تا گیاه
کدام عبارت، در مورد ساقهٔ یک گیاه علفی دولپه‌ای صادق است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید آرایش دسته‌های آوندی و موقعیت بافت زمینه‌ای را در برش عرضی ساقهٔ علفی دولپه‌ای بررسی کنیم.
۱. مطابق شکل‌های ساختار نخستین ساقه در فعالیت ۸، دسته‌های آوندی ساقهٔ دولپه‌ای به‌صورت حلقه‌ای قرار گرفته‌اند؛ در مقابل، دسته‌های آوندی ساقهٔ تک‌لپه‌ای در بافت زمینه‌ای پراکنده‌اند. بنابراین در ساقهٔ دولپه‌ای، نه دو حلقه از دسته‌های آوندی داریم و نه دو گروه بیرونی و درونی با تعداد متفاوت؛ پس گزینه‌های ۲ و ۳ نادرست‌اند (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۹۱–۹۲).
۲. آرایش حلقه‌ای دسته‌های آوندی در ساقهٔ دولپه‌ای موجب تمایز ناحیهٔ بیرونی، یعنی پوست، از ناحیهٔ مرکزی، یعنی مغز، می‌شود. در نتیجه، توصیف مرز نامشخص پوست و استوانهٔ آوندی با ساختار نشان‌داده‌شده برای ساقهٔ دولپه‌ای سازگار نیست و گزینهٔ ۱ نیز رد می‌شود (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۹۱–۹۲).
۳. مغز، ناحیهٔ مرکزی ساقه و بخشی از سامانهٔ بافت زمینه‌ای است و عمدتاً از بافت پارانشیمی ساخته می‌شود. کتاب، پارانشیم را از بافت‌های سامانهٔ زمینه‌ای معرفی می‌کند؛ جایگاه مشخص مغز در مرکز حلقهٔ آوندی نیز در برش ساقهٔ دولپه‌ای قابل تشخیص است. بنابراین عبارت گزینهٔ ۴ درست است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۸۷–۸۸ و ۹۱–۹۲).
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: دانش‌آموز ممکن است ویژگی ساقهٔ تک‌لپه‌ای را به ساقهٔ دولپه‌ای نسبت دهد. در ساقهٔ دولپه‌ای، آرایش حلقه‌ای دسته‌های آوندی باعث می‌شود پوستِ بیرون حلقه از بخش مرکزی قابل تشخیص باشد.
- گزینهٔ ۲: ممکن است قرارگرفتن آوندهای چوبی و آبکشی در دو سمت هر دسته، با وجود دو حلقه از دسته‌های آوندی اشتباه شود. در ساختار نخستین ساقهٔ دولپه‌ای، خودِ دسته‌های آوندی روی یک حلقه قرار دارند، نه دو دایرهٔ متحدالمرکز.
- گزینهٔ ۳: این انتخاب می‌تواند حاصل اشتباه‌گرفتن پراکندگی دسته‌های آوندی در ساقهٔ تک‌لپه‌ای با آرایش آن‌ها در ساقهٔ دولپه‌ای باشد. دسته‌های آوندی ساقهٔ دولپه‌ای در یک حلقه قرار دارند و به دو گروه بیرونی و درونی با تعداد متفاوت تقسیم نمی‌شوند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در شکل‌های فعالیت ۸، برش عرضی ساقهٔ تک‌لپه‌ای و دولپه‌ای را مقایسه کن؛ به آرایش دسته‌های آوندی و بافت مرکز ساقه توجه کن.
- در ساقهٔ دولپه‌ای، دسته‌های آوندی برخلاف ساقهٔ تک‌لپه‌ای پراکنده نیستند؛ آن‌ها یک آرایش حلقه‌ای دارند.
- این حلقه، بافت زمینه‌ای بیرونی را از ناحیهٔ مرکزی متمایز می‌کند. نام ناحیهٔ مرکزی و سامانهٔ بافتی تشکیل‌دهندهٔ آن را به یاد بیاور.