سوال ۱۶۹ · زیستشناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۸ · سوال ۱۶۹ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیستشناسی · زیستشناسی ۲ · فصل ۲: حواس
بهطور معمول در گوش انسان، با ارتعاش دریچهٔ بیضی، ابتدا کدام اتفاق رخ میدهد؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ باید «نخستین پیامد لرزش دریچهٔ بیضی» را از رویدادهای پیش و پس از آن جدا کنیم.
۱. امواج صوتی پردهٔ صماخ را میلرزانند. این لرزش بهترتیب به استخوانهای چکشی، سندانی و رکابی منتقل میشود. کف رکابی روی دریچهٔ بیضی قرار دارد و لرزش آن باعث لرزش دریچه میشود؛ بنابراین لرزش چکشی پیش از لرزش دریچهٔ بیضی است، نه پیامد آن (زیستشناسی ۲، صفحهٔ ۲۹–۳۰).
۲. پشت دریچهٔ بیضی، بخش حلزونیِ پر از مایع قرار دارد. با لرزش این دریچه، ابتدا مایع درون حلزون به لرزش درمیآید؛ پس رویداد بیانشده در گزینهٔ دوم، نخستین پیامد موردنظر است (زیستشناسی ۲، صفحهٔ ۲۹–۳۰).
۳. در ادامه، لرزش مایع باعث خمشدن مژکهای یاختههای گیرندهٔ حلزون میشود و سپس کانالهای یونی غشای این گیرندهها باز میشوند. بنابراین بازشدن کانالها مرحلهای دیرتر است. همچنین بخش دهلیزی به تعادل مربوط است و تحریک گیرندههای آن در اثر حرکت سر توضیح داده میشود، نه بهعنوان پیامد معمول لرزش دریچهٔ بیضی (زیستشناسی ۲، صفحهٔ ۳۰–۳۱).
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: ممکن است بهدلیل نقش استخوان چکشی در انتقال صدا انتخاب شود؛ اما لرزش چکشی پیش از لرزش دریچهٔ بیضی رخ میدهد و از راه سندانی و رکابی به این دریچه منتقل میشود.
- گزینهٔ ۳: ممکن است مرحلهٔ تحریک گیرنده با نخستین پیامد لرزش دریچه اشتباه گرفته شود؛ اما بازشدن کانالهای یونی گیرندههای مژکدار پس از لرزش مایع و خمشدن مژکها رخ میدهد، نه بلافاصله پس از لرزش دریچه. همچنین کتاب در این مرحله از کانالهای غشای یاختههای گیرندهٔ مژکدار سخن میگوید، نه یاختههای عصبی.
- گزینهٔ ۴: وجود یاختههای مژکدار در هر دو بخش حلزونی و دهلیزی میتواند باعث اشتباه شود؛ اما گیرندههای دهلیزی در حفظ تعادل نقش دارند و با حرکت سر تحریک میشوند، نه در مسیر معمول انتقال ارتعاش دریچهٔ بیضی.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ترتیب انتقال ارتعاش در مسیر شنوایی را از پردهٔ صماخ تا گیرندههای حلزون مرور کن؛ واژهٔ «ابتدا» در سؤال تعیینکننده است.
- لرزش استخوانهای گوش میانی پیش از لرزش دریچهٔ بیضی رخ میدهد؛ بازشدن کانالهای یونی نیز به مراحل بعد از جابهجایی مژکها مربوط است.
- دریچهٔ بیضی مرز انتقال ارتعاش از رکابی به محیط داخلی حلزون است؛ پیش از خمشدن مژکهای گیرندهها، ارتعاش باید به محیطی برسد که حلزون را پر کرده است.