سوال ۱۷ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت دوم · سوال ۱۷ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۶: از یاخته تا گیاه
چند مورد، در ارتباط با تنهٔ چوبی‌شدهٔ درخت سیب، صحیح است؟
الف ـ هر دو نوع کامبیوم، در تشکیل پوست درخت نقش اصلی را دارند.
ب ـ یاخته‌های همراه در منطقهٔ پوست درخت یافت می‌شوند.
ج ـ در منطقهٔ پوست، بعضی از یاخته‌ها به تدریج نسبت به گازها نفوذناپذیر می‌شوند.
د ـ در مجاورت پوست درخت، یاخته‌های به‌هم فشرده‌ای قرار دارند که به طور مداوم تکثیر می‌شوند.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
نکتهٔ اصلی، تعیین محدودهٔ پوست درخت است: پوست از آبکش پسین تا سطح بیرونی اندام امتداد دارد؛ بنابراین هم آبکش پسین و هم پیراپوست را در بر می‌گیرد و فقط به چوب‌پنبه محدود نیست. همچنین کامبیوم آوندساز در مرز داخلی پوست قرار دارد و با کندن پوست در معرض آسیب قرار می‌گیرد. (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۹۳–۹۴)
الف ـ درست است. کامبیوم آوندساز، آبکش پسین را به سمت بیرون می‌سازد که بخشی از پوست است. کامبیوم چوب‌پنبه‌ساز نیز با تولید یاخته‌های پارانشیمی به سمت درون و یاخته‌های چوب‌پنبه‌ای به سمت بیرون، در تشکیل پیراپوست نقش دارد. پس هر دو کامبیوم در ساخت بافت‌های پوست نقش دارند؛ البته خود کامبیوم آوندساز جزو پوست نیست. (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۹۲–۹۴)
ب ـ درست است. سیب گیاهی نهان‌دانه است و در بافت آبکش آن، یاخته‌های همراه در کنار عناصر آبکشی حضور دارند. چون آبکش پسین در محدودهٔ پوست قرار می‌گیرد، یاخته‌های همراه نیز در این منطقه یافت می‌شوند. (زیست‌شناسی ۱، گفتار سامانهٔ بافت آوندی؛ برای محدودهٔ پوست: صفحهٔ ۹۳–۹۴)
ج ـ درست است. یاخته‌هایی که کامبیوم چوب‌پنبه‌ساز به سمت بیرون تولید می‌کند، به‌تدریج دیوارهٔ چوب‌پنبه‌ای پیدا می‌کنند. این تغییر، نفوذ گازها را از این بخش محدود می‌کند؛ به همین علت تبادل گازهای بافت‌های زندهٔ زیرین از راه عدسک‌ها انجام می‌شود. پس نفوذناپذیر شدن بعضی یاخته‌های پوست به معنی بسته شدن همهٔ راه‌های تبادل گاز نیست. (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۹۲–۹۳)
د ـ درست است. در مجاورت بخش داخلی پوست، کامبیوم آوندساز قرار دارد. کامبیوم نوعی مریستم پسین است؛ یاخته‌های مریستمی به هم فشرده‌اند و با تقسیم‌های پی‌درپی، یاخته‌های تازه می‌سازند. فعالیت این کامبیوم، چوب پسین را در سمت داخل و آبکش پسین را در سمت بیرون ایجاد می‌کند. (زیست‌شناسی ۱، گفتار ساختار گیاهان و صفحهٔ ۹۲–۹۴)
بنابراین هر چهار عبارت صحیح‌اند.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز پوست درخت را فقط بافت چوب‌پنبه بداند و تنها عبارت «ج» را درست بشمارد؛ اما پوست شامل آبکش پسین و پیراپوست است و هر چهار عبارت درست‌اند.
- گزینهٔ ۲: ممکن است با یکی دانستن پوست و پیراپوست، نقش کامبیوم آوندساز و حضور یاخته‌های همراه در پوست نادیده گرفته شود. آبکش پسین نیز بخشی از پوست است؛ بنابراین عبارت‌های «الف» و «ب» هم درست‌اند.
- گزینهٔ ۳: ممکن است عبارت «د» با یادآوری فاصله‌دار بودن یاخته‌های عدسک نادرست تلقی شود؛ اما این عبارت به یاخته‌های مریستمی کامبیوم آوندساز در مجاورت پوست اشاره دارد، نه یاخته‌های عدسک.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- تعریف «پوست درخت» و تفاوت آن با «پیراپوست» را در گفتار سوم فصل ششم مرور کن؛ پوست فقط لایهٔ چوب‌پنبه نیست.
- مشخص کن هر کامبیوم چه بافت‌هایی می‌سازد و کدام فرآورده‌های آن در محدودهٔ پوست قرار می‌گیرند. یاخته‌های همراه را نیز باید در بافت آبکش جست‌وجو کنی.
- برای بررسی دو عبارت پایانی، چوب‌پنبه‌ای شدن دیواره را از چوبی شدن آن جدا کن و به یاد بیاور پس از کندن پوست، کدام بافت مریستمی در معرض محیط قرار می‌گیرد.