سوال ۱۲ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت دوم · سوال ۱۲ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۴: تنظیم شیمیایی
درخصوص ساختاری از مغز انسان که با سامانهٔ کناره‌ای (لیمبیک) ارتباط نزدیکی دارد و در واکنش به بعضی ترشحات میکروب‌های واردشده به بدن، دمای بدن را بالا می‌برد، کدام مورد درست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. شناسایی ساختار: ساختار توصیف‌شده «هیپوتالاموس» است. هیپوتالاموس با سامانهٔ کناره‌ای ارتباط نزدیک دارد و از مراکز تنظیم دمای بدن است؛ افزایش دمای بدن در پاسخ به بعضی ترشحات میکروبی نیز با تغییر تنظیم دما در این مرکز ارتباط دارد.
۲. یادآوری ارتباط هیپوتالاموس و هیپوفیز: مطابق مبحث ارتباط این دو ساختار در گفتار «غده‌های درون‌ریز» زیست‌شناسی ۲، هورمون ضدادراری و اکسی‌توسین در یاخته‌های عصبی هیپوتالاموس ساخته می‌شوند. سپس در طول آکسون‌های این یاخته‌ها به بخش پسین هیپوفیز می‌رسند و در آنجا ذخیره و از همان‌جا به خون آزاد می‌شوند. بنابراین محل ساخت این هورمون‌ها با محل ذخیرهٔ آن‌ها متفاوت است.
۳. تعیین نوع پیک: هورمون‌ها پیک‌های دوربردند؛ ورود پیک ساخته‌شده در یاختهٔ عصبی به خون نیز باعث می‌شود آن را هورمون بدانیم، نه ناقل عصبی (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۵۴–۵۵). پس هیپوتالاموس پیک‌های دوربردی می‌سازد که در بخش پسین هیپوفیز ذخیره می‌شوند؛ این همان ویژگی درستِ مطرح‌شده در سؤال است.
۴. تفکیک سایر موارد: ساخت هورمون‌های محرک و هورمون رشد به بخش پیشین هیپوفیز مربوط است، درحالی‌که نقش ذکرشده در حافظه به هیپوکامپ تعلق دارد. هیچ‌یک از این موارد ویژگی موردنظر هیپوتالاموس نیست.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است ارتباط تنظیمی هیپوتالاموس و هیپوفیز باعث این اشتباه شود؛ اما هورمون‌های محرک را بخش پیشین هیپوفیز می‌سازد، نه هیپوتالاموس. هیپوتالاموس با هورمون‌های آزادکننده و مهارکننده بر بخش پیشین هیپوفیز اثر می‌گذارد.
- گزینهٔ ۳: اشارهٔ سؤال به سامانهٔ کناره‌ای ممکن است دانش‌آموز را به یاد حافظه بیندازد؛ اما نقش اساسی در تشکیل حافظهٔ کوتاه‌مدت و تبدیل آن به حافظهٔ درازمدت، مربوط به هیپوکامپ است، نه هیپوتالاموس.
- گزینهٔ ۴: احتمال دارد اثر غیرمستقیم هیپوتالاموس بر رشد با محل ساخت هورمون رشد اشتباه گرفته شود. هورمون رشد که بر یاخته‌های استخوانی اثر می‌گذارد، در بخش پیشین هیپوفیز ساخته می‌شود، نه هیپوتالاموس.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ابتدا ساختار موردنظر را شناسایی کن: کدام بخش مغز هم با سامانهٔ کناره‌ای ارتباط نزدیک دارد و هم در تنظیم دمای بدن نقش دارد؟
- در ارتباط هیپوتالاموس و هیپوفیز، محل ساخت هورمون را با محل ذخیره و آزادشدن آن یکی نگیر؛ به‌ویژه بخش پسین هیپوفیز را به یاد بیاور.
- مسیر هورمون ضدادراری و اکسی‌توسین را دنبال کن: جسم یاخته‌های عصبی سازندهٔ آن‌ها کجاست و پایانهٔ آکسون‌های این یاخته‌ها در کدام بخش قرار دارد؟