سوال ۳۵ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت دوم · سوال ۳۵ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۴: تنظیم شیمیایی
دو بخش از هیپوتالاموس انسان را درنظر بگیرید که هورمون‌های بخش پسین هیپوفیز را می‌سازند. در ارتباط با بخشی که نسبت به بخش دیگر در موقعیت پایین‌تری قرار دارد، چند مورد زیر درست است؟ (درنظر بگیرید فرد به حالت ایستاده است و سر، گردن و تنهٔ او در یک راستا قرار دارند.)
الف ـ در مقایسه با بخش دیگر، با آسه (آکسون)هایی مرتبط است که طول بسیار بلندتری دارد.
ب ـ پایانه‌های آسه (آکسون)های مرتبط با آن در ساقهٔ هیپوفیز قرار دارد.
ج ـ جسم یاخته‌های عصبی مرتبط با آن در درون استخوان کف جمجمه است.
د ـ در مقایسه با بخش دیگر، با آسه (آکسون)هایی ارتباط دارد که به هیپوفیز پیشین نزدیک‌تر است.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید متن کتاب را همراه با شکل ارتباط هیپوتالاموس و هیپوفیز پسین بررسی کنیم. هورمون‌های بخش پسین در جسم یاخته‌های عصبی هیپوتالاموس ساخته می‌شوند و با عبور از آسه‌ها به بخش پسین می‌رسند؛ بنابراین محل ساخت آن‌ها با محل ذخیره و ترشحشان متفاوت است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۵۷–۵۸).
منظور سؤال، از میان دو گروه یاختهٔ عصبی نشان‌داده‌شده در شکل، گروهی است که جسم یاخته‌های آن در موقعیت پایین‌تری قرار دارد.
الف ـ نادرست: در شکل کتاب، آسه‌های مربوط به گروه پایین‌تر، در مقایسه با گروه بالاتر طول بسیار بیشتری ندارند. پس ادعای «بسیار بلندتر بودن» با شکل سازگار نیست (زیست‌شناسی ۲، شکل ۷، صفحهٔ ۵۷–۵۸).
ب ـ نادرست: ساقه، مسیر عبور این آسه‌ها به سوی هیپوفیز پسین است؛ پایانه‌های آن‌ها در بخش پسین قرار دارند، نه در ساقه. هورمون‌ها نیز در همین بخش ذخیره و ترشح می‌شوند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۵۷–۵۸).
ج ـ نادرست: جسم این یاخته‌های عصبی در هیپوتالاموس قرار دارد. ساختاری که کتاب جایگاه آن را در گودیِ استخوان کف جمجمه معرفی می‌کند، خودِ غدهٔ هیپوفیز است، نه جسم یاخته‌های عصبی سازندهٔ هورمون‌های بخش پسین (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۵۶ و ۵۷–۵۸).
د ـ درست: با دنبال کردن مسیر دو دستهٔ آسه در شکل، مشخص می‌شود آسه‌های مربوط به گروه پایین‌تر، در مقایسه با دستهٔ دیگر به هیپوفیز پیشین نزدیک‌ترند. این نزدیکی مکانی به معنی پایان یافتن آن‌ها در هیپوفیز پیشین نیست؛ مقصد آن‌ها همچنان بخش پسین است (زیست‌شناسی ۲، شکل ۷، صفحهٔ ۵۷–۵۸).
بنابراین فقط یک مورد، یعنی گزارهٔ «د»، درست است.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است علاوه بر گزارهٔ «د»، گزارهٔ «ب» را هم درست بدانید و محل عبور آسه‌ها را با محل پایان آن‌ها اشتباه بگیرید؛ آسه‌ها از ساقه می‌گذرند، اما پایانه‌های آن‌ها در بخش پسین هیپوفیز قرار دارند.
- گزینهٔ ۳: ممکن است با درست دانستن گزاره‌های «ب» و «ج» در کنار «د» به این گزینه برسید. درحالی‌که ساقه محل عبور آسه‌هاست و جایگاه هیپوفیز در گودی استخوان کف جمجمه را نباید به جسم یاخته‌های عصبی هیپوتالاموس نسبت داد.
- گزینهٔ ۴: این گزینه حاصل درست دانستن همهٔ گزاره‌ها و بی‌توجهی به تفاوت محل جسم یاخته‌ای، مسیر آسه و جایگاه پایانه‌های آن است؛ همچنین شکل کتاب، بسیار بلندتر بودن آسه‌های بخش پایین‌تر را نشان نمی‌دهد.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- شکل ارتباط هیپوتالاموس با هیپوفیز پسین را مرور کنید؛ محل ساخت هورمون، مسیر انتقال و محل ذخیره و ترشح آن را از هم جدا کنید.
- آسه‌ها از ساقهٔ هیپوفیز عبور می‌کنند، اما عبور از یک ناحیه به معنی قرار داشتن پایانه‌ها در آن نیست. همچنین مشخص کنید کدام ساختار در گودی استخوان کف جمجمه جای دارد.
- برای مقایسهٔ دو دستهٔ آسه، مسیر آن‌ها را در شکل دنبال کنید؛ هم ادعای «بسیار بلندتر بودن» را بررسی کنید و هم جایگاه مسیرها را نسبت به سمت جلویی غده بسنجید.