سوال ۱۲ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت اول · سوال ۱۲ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۴: تنظیم شیمیایی
با توجه به غدد مطرح‌شده در کتاب درسی، کدام گزینه، برای تکمیل عبارت زیر مناسب است؟
«در انسان، همهٔ غدد درون‌ریزی که در .................. قرار دارند، .................. .»
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. تعیین غدد موردنظر: تیروئید در زیر حنجره قرار دارد و غدد پاراتیروئید در پشت تیروئید واقع‌اند؛ بنابراین، برای بررسی غدد نزدیک حنجره باید هر دو را در نظر گرفت (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۵۸–۵۹).
۲. بررسی نقش تیروئید: تیروئید علاوه بر هورمون‌های تیروئیدی، کلسی‌تونین نیز ترشح می‌کند. هنگامی که کلسیم خوناب زیاد می‌شود، کلسی‌تونین از برداشت کلسیم از استخوان‌ها جلوگیری می‌کند؛ پس تیروئید در تنظیم مقدار یون کلسیم خون نقش دارد (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۵۹).
۳. بررسی نقش پاراتیروئیدها: پاراتورمون در پاسخ به کاهش کلسیم خون ترشح می‌شود و با اثر بر استخوان‌ها، کلیه‌ها و به‌طور غیرمستقیم روده، به افزایش کلسیم خون کمک می‌کند. بنابراین، پاراتیروئیدها نیز در تنظیم مقدار این یون نقش دارند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۵۹).
در نتیجه، با وجود متفاوت بودن جهت اثر کلسی‌تونین و پاراتورمون، هر دو به حفظ کلسیم خون در محدودهٔ طبیعی کمک می‌کنند. عبارت «تعادل یون‌ها» نیز به معنای تنظیم همهٔ انواع یون‌ها به‌وسیلهٔ هر غده نیست؛ نقش مشترک این غدد در تنظیم یون کلسیم، درستی عبارت را تأیید می‌کند.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است اهمیت هورمون‌های تیروئیدی در نمو دوران کودکی را با بیشتر بودن فعالیت غده در این دوران اشتباه بگیرید. نیاز به این هورمون‌ها برای نمو، به معنای بیشینه بودن فعالیت همهٔ غدد ناحیهٔ نای در نوزادی و کودکی نیست.
- گزینهٔ ۳: این گزینه از خلط «ترشح هورمون» با «دفع سدیم» ناشی می‌شود. آلدوسترونِ بخش قشری فوق‌کلیه با افزایش بازجذب سدیم در کلیه، نه افزایش ترشح آن، به حفظ آب و افزایش فشارخون کمک می‌کند.
- گزینهٔ ۴: ممکن است جایگاه هیپوفیز را به همهٔ غدد ناحیهٔ مغز تعمیم دهید. اپی‌فیز بالای برجستگی‌های چهارگانه قرار دارد و مانند هیپوفیز درون جایگاهی در استخوان کف جمجمه مستقر نیست.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- به واژهٔ «همه» دقت کنید؛ ابتدا غدد هر ناحیه را مشخص کنید و سپس ببینید ویژگی پیشنهادی میان آن‌ها مشترک است یا نه.
- در نزدیکی حنجره، هم تیروئید و هم پاراتیروئیدها را در نظر بگیرید؛ نقش آن‌ها در تنظیم کلسیم خون را مقایسه کنید.
- کلسی‌تونین هنگام زیاد بودن کلسیم خون و پاراتورمون هنگام کم بودن آن اثر می‌گذارند؛ بررسی کنید این دو اثر مخالف، در مجموع چه نقش مشترکی دارند.