سوال ۳۴ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت دوم · سوال ۳۴ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۷: تولیدمثل
کدام مورد، برای تکمیل عبارت زیر مناسب است؟
«به‌طور معمول، همهٔ یاخته‌هایی از مراحل تخمک‌زایی که در تخمدان .................... .»
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید زمان تشکیل یاخته‌های تخمک‌زایی و مرحلهٔ تقسیم آن‌ها را مشخص کنیم.
۱. در تخمدان جنین دختر، مامه‌زاها یا همان اووگونی‌ها وجود دارند که دولادند و با رشتمان تکثیر می‌شوند. بعضی از یاخته‌های حاصل، کاستمان را آغاز می‌کنند و به مام‌یاختهٔ اولیه تبدیل می‌شوند؛ اما در پروفاز نخست متوقف می‌مانند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۰۲).
۲. ورود به کاستمان و تشکیل مام‌یاختهٔ اولیه، به‌تنهایی تعداد مجموعه‌های فامتنی را کاهش نمی‌دهد. در پروفاز نخست، فامتن‌ها مضاعف‌اند، اما هنوز فامتن‌های همتا از یکدیگر جدا نشده‌اند؛ بنابراین مام‌یاختهٔ اولیه همچنان دولاد، یعنی دارای فامتن است. مضاعف‌بودن فامتن را نباید با افزایش تعداد مجموعه‌های فامتنی اشتباه گرفت.
۳. کاهش تعداد مجموعه‌های فامتنی با پایان‌یافتن کاستمان نخست رخ می‌دهد. طبق کتاب، این تقسیم در دوره‌های جنسی پس از بلوغ کامل می‌شود و مام‌یاختهٔ ثانویه و نخستین جسم قطبی را پدید می‌آورد؛ پس این یاخته‌های تک‌لاد در تخمدان جنین دختر وجود ندارند (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۱۰۳ و ۱۰۴).
در نتیجه، یاخته‌های مراحل تخمک‌زایی که به‌طور معمول در تخمدان جنین دختر یافت می‌شوند، یعنی مامه‌زاها و مام‌یاخته‌های اولیه، همگی دو مجموعه فامتن دارند.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز منشأ مشترک یاخته‌ها را به معنای برابری مقدار دنای سیتوپلاسمی آن‌ها بداند؛ اما تقسیم نامساوی سیتوپلاسم میان مام‌یاختهٔ ثانویه و جسم قطبی، چنین برابری‌ای را تضمین نمی‌کند. یکسان‌بودن مقدار دنای سیتوپلاسمی را نباید با شباهت اطلاعات وراثتی اشتباه گرفت.
- گزینهٔ ۳: ممکن است دانش‌آموز مسیر ورود تخمک به لولهٔ رحمِ دارای مخاط مژک‌دار را به همهٔ یاخته‌های تخمک‌زایی تعمیم دهد؛ درحالی‌که بسیاری از مام‌یاخته‌ها همراه انبانک‌هایشان از بین می‌روند و هرگز وارد این مسیر نمی‌شوند.
- گزینهٔ ۴: این گزینه از اشتباه‌گرفتن پروفاز نخست با متافاز نخست ناشی می‌شود. مام‌یاخته‌های اولیهٔ نوزاد در پروفاز نخست متوقف‌اند، نه در مرحله‌ای که چهارتایه‌ها در میانهٔ یاخته روی دوک ردیف شده‌اند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- زمان آغاز تخمک‌زایی و مرحلهٔ توقف آن در دوران جنینی را از بخش تخمدان‌ها در زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۰۲، به یاد بیاور.
- مامه‌زا و مام‌یاختهٔ اولیه را از نظر تعداد مجموعه‌های فامتنی مقایسه کن؛ آغاز کاستمان لزوماً به معنای نصف‌شدن تعداد این مجموعه‌ها نیست.
- کاهش تعداد مجموعه‌های فامتنی به جدایی فامتن‌های همتا در کاستمان نخست وابسته است. بررسی کن آیا یاخته‌های تخمک‌زاییِ جنین دختر از این مرحله عبور کرده‌اند یا نه.