سوال ۵ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت اول · سوال ۵ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۳ · فصل ۸: رفتارهای جانوران
به‌طور معمول، در ارتباط با رنگ درخشان طاووس نر و لکه‌های چشم‌مانندی که بر روی پرهای دم این جانور دیده می‌شود، کدام مورد درست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید نقش آرایه‌های ظاهری طاووس نر را در «انتخاب جفت» بررسی کنیم، نه اینکه آنها را الزاماً عامل افزایش بقای خودِ نر بدانیم.
۱. طاووس ماده هنگام انتخاب جفت، ظاهر دم نرها را بررسی می‌کند و به درخشندگی رنگ و فراوانی لکه‌های چشم‌مانند توجه دارد. بنابراین این ویژگی‌ها در انتخاب جفت و موفقیت زادآوری نقش دارند (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۱۱۶).
۲. رنگ درخشان پرها، نشانهٔ سلامت نر و مناسب‌بودن رژیم غذایی اوست. همچنین ویژگی‌های ظاهری نر می‌توانند نشان‌دهندهٔ وجود ژن‌های مربوط به صفات سازگارکننده باشند. در چارچوب بیان کتاب، جفت‌گیری با نری که این نشانه‌ها را دارد، سلامت ماده و زاده‌هایش را تضمین می‌کند؛ پس گزینهٔ سوم درست است (زیست‌شناسی ۳، صفحه‌های ۱۱۶–۱۱۷).
۳. این مزیت تولیدمثلی را نباید با افزایش احتمال بقای نر یکسان دانست: دم بلند و زینتی ممکن است حرکت را دشوار کند و خطر شکارشدن را افزایش دهد. اهمیت زنده‌ماندن چنین نری تا زمان تولیدمثل این است که با وجود این هزینه، توانسته است بقا یابد و این موضوع نشانه‌ای از سازگاری اوست (زیست‌شناسی ۳، صفحه‌های ۱۱۶–۱۱۷).
۴. این آرایه‌ها از صفات ثانویهٔ جنسی‌اند و کتاب پیدایش پرهای پرنقش‌ونگار دم را در فصل زادآوری مطرح می‌کند؛ بنابراین نه بروز آنها از دوران بچگی و نه باقی‌ماندن بی‌وقفهٔ آنها تا پایان عمر، برداشت درستی نیست (زیست‌شناسی ۳، صفحه‌های ۱۱۶–۱۱۷).
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است افزایش موفقیت تولیدمثلی با افزایش احتمال بقای خودِ نر اشتباه گرفته شود. دم بلند و زینتی می‌تواند حرکت طاووس را دشوار و آسیب‌پذیری آن را در برابر شکارچیان بیشتر کند؛ بنابراین لزوماً احتمال بقای نر را افزایش نمی‌دهد.
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانش‌آموز ژنی بودن این ویژگی‌ها را به معنای بروز آنها از دوران بچگی بداند. این آرایه‌ها از صفات ثانویهٔ جنسی‌اند و کتاب، پیدایش پرهای پرنقش‌ونگار دم را در ارتباط با فصل زادآوری بیان می‌کند، نه دوران بچگی.
- گزینهٔ ۴: ممکن است ویژگی ظاهریِ دارای زمینهٔ ژنی، صفتی همیشگی تصور شود. اما آرایش زینتی دم با فصل زادآوری ارتباط دارد و نباید ماندگاری آن را از زمان پیدایش تا پایان عمر نتیجه گرفت.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش انتخاب جفت در طاووس را مرور کنید؛ توجه کنید که ماده از ظاهر نر چه اطلاعاتی به دست می‌آورد.
- میان اثر دم زینتی بر بقای خودِ نر و نقش آن در موفقیت زادآوری تفاوت بگذارید؛ این دو الزاماً هم‌جهت نیستند.
- درخشندگی پرها نشانه‌ای از وضعیت تغذیه و سلامت نر است و زنده‌ماندن او با وجود دم پرهزینه نیز می‌تواند نشان‌دهندهٔ داشتن ژن‌های صفات سازگارکننده باشد؛ پیامد انتخاب چنین جفتی را بررسی کنید.