سوال ۱۶۲ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۹ · سوال ۱۶۲ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۴: گردش مواد در بدن
کدام مورد، دربارهٔ جانوران مهره‌داری صادق است که هر دو نوع خون موجود در قلب آن‌ها، همراه بـا هـم وارد رگـی می‌شود که ابتدا به دو شاخه تقسیم می‌گردد؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. ابتدا جانور موردنظر را شناسایی می‌کنیم. منظور از «هر دو نوع خون»، خون غنی از اکسیژن و خون کم‌اکسیژن است. دوزیستان قلبی با دو دهلیز و یک بطن دارند؛ بنابراین خون دو دهلیز وارد بطن مشترک می‌شود و از مسیر خروجی مشترک قلب بیرون می‌رود. این ویژگی، همراه با الگوی انشعاب رگ خروجی در شکل مقایسهٔ قلب مهره‌داران، نشان می‌دهد که صورت سؤال به دوزیستان اشاره دارد (زیست‌شناسی ۱، صفحه‌های ۶۶–۶۷، شکل ۲۶).
۲. اکنون ویژگی تنفسی دوزیستان را بررسی می‌کنیم. در دوزیستان، علاوه بر شش‌ها، پوست نیز در تبادل گازهای تنفسی نقش اساسی دارد؛ این موضوع در توضیح گردش خون مضاعف آن‌ها نیز یادآوری شده است (زیست‌شناسی ۱، صفحه‌های ۶۶–۶۷).
۳. منظور گزینهٔ سوم از «ساده‌ترین اندام تنفسی»، پوست یا سطح بدن است. دوزیستان از پوست مرطوب خود برای تبادل گازها استفاده می‌کنند، درحالی‌که خزندگان در الگوی مطرح‌شده در کتاب درسی تنفس پوستی ندارند و به کمک شش‌ها تنفس می‌کنند. پس این مقایسه درست است.
۴. سایر گزینه‌ها سازگار نیستند: پیچیده‌ترین شکل کلیه متعلق به پستانداران است؛ طناب عصبی دوزیستان پشتی است، نه شکمی؛ و مصرف انرژی بیشتر هنگام حرکت، ویژگی مقایسه‌ای پرندگان و پستانداران است، نه دوزیستان. همچنین کتاب، جدایی کامل بطن‌ها و حفظ فشار بالای خون را با تأمین نیاز زیاد به انرژی مرتبط می‌داند؛ نباید صرفِ داشتن گردش خون مضاعف را معادل این ویژگی‌ها دانست (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۶۷).
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز وجود کلیه در مهره‌داران را با داشتن پیچیده‌ترین شکل آن اشتباه بگیرد. دوزیستان چنین کلیه‌ای ندارند؛ پیچیده‌ترین شکل کلیه در پستانداران دیده می‌شود، نه در دوزیستان و پرندگان.
- گزینهٔ ۲: این گزینه از اشتباه گرفتن جایگاه طناب عصبی در مهره‌داران و برخی بی‌مهرگان ناشی می‌شود. طناب عصبی دوزیستان، مانند خزندگان، پشتی است؛ بنابراین نسبت دادن طناب عصبی شکمی به آن‌ها نادرست است.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز وجود گردش خون مضاعف را برای نتیجه‌گیری دربارهٔ مصرف انرژی بیشتر کافی بداند. دوزیستان برخلاف پرندگان دمای بدن ثابتی ندارند و در مقایسهٔ کتاب درسی، مصرف انرژی بیشتر هنگام حرکت به پرندگان و پستانداران مربوط است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- شکل مقایسهٔ قلب مهره‌داران در گفتار «تنوع گردش مواد در جانداران» را مرور کن؛ کدام گروه دو دهلیز، اما فقط یک بطن دارد؟
- وجود یک بطن مشترک باعث می‌شود خون ورودی از دو دهلیز از یک مسیر خروجی قلب خارج شود. پس ابتدا گروه جانوری موردنظر را از روی ساختمان قلب شناسایی کن.
- پس از شناسایی این گروه، به یاد بیاور که تبادل گازهای تنفسی در بالغ آن‌ها به شش محدود نیست؛ پوشش بیرونی بدنشان نیز در این فرایند نقش مهمی دارد.