سوال ۴۳ زیست کنکور تجربی ۱۴۰۳ نوبت اول با پاسخ تشریحی

۱. شناسایی الگوی وراثت
فقدان عامل انعقادی $\mathrm{VIII}$ به شایع‌ترین نوع هموفیلی مربوط است. هموفیلی صفتی وابسته به فام‌تن $\mathrm{X}$ و نهفته است؛ بنابراین زن ناقل با ژن‌نمود $\mathrm{X^H X^h}$ سالم است، اما زن بیمار باید ژن‌نمود $\mathrm{X^h X^h}$ داشته باشد. مرد سالم $\mathrm{X^H Y}$ و مرد بیمار $\mathrm{X^h Y}$ است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۴۳).

۲. بررسی گزینه‌ها
پسر از مادر فام‌تن $\mathrm{X}$ و از پدر فام‌تن $\mathrm{Y}$ می‌گیرد؛ دختر نیز از هر والد یک فام‌تن $\mathrm{X}$ دریافت می‌کند.

گزینهٔ ۱: در آمیزش $\mathrm{X^H Y}\times\mathrm{X^H X^h}$، مادر می‌تواند $\mathrm{X^H}$ را به پسر بدهد. در این صورت ژن‌نمود پسر $\mathrm{X^H Y}$ و رخ‌نمود او سالم است؛ پس این تولد ممکن است.

گزینهٔ ۲: در آمیزش $\mathrm{X^h Y}\times\mathrm{X^H X^h}$، دریافت $\mathrm{X^h}$ از مادر و $\mathrm{Y}$ از پدر، پسری با ژن‌نمود $\mathrm{X^h Y}$ ایجاد می‌کند؛ پس تولد پسر بیمار ممکن است.

گزینهٔ ۳: خالص بودن یعنی یکسان بودن دو دگرهٔ فرد برای صفت مورد بررسی (زیست‌شناسی ۳، صفحه‌های ۳۹–۴۰). بنابراین مادر خالص می‌تواند سالم با ژن‌نمود $\mathrm{X^H X^H}$ یا بیمار با ژن‌نمود $\mathrm{X^h X^h}$ باشد. پدر سالم به همهٔ دخترانش $\mathrm{X^H}$ می‌دهد؛ در نتیجه دختران در حالت اول $\mathrm{X^H X^H}$ و در حالت دوم $\mathrm{X^H X^h}$ خواهند بود. هر دو ژن‌نمود، رخ‌نمود سالم دارند؛ پس این مورد نیز ممکن است.

گزینهٔ ۴: آمیزش پدر بیمار و مادر سالمِ خالص به صورت $\mathrm{X^h Y}\times\mathrm{X^H X^H}$ است. هر دختر از پدر $\mathrm{X^h}$ و از مادر $\mathrm{X^H}$ می‌گیرد؛ بنابراین همهٔ دختران $\mathrm{X^H X^h}$، یعنی سالم و ناقل‌اند، نه بیمار. همین آمیزش در مثال کتاب نیز بررسی شده و هیچ‌یک از فرزندان آن هموفیل نیستند (زیست‌شناسی ۳، صفحه‌های ۴۳–۴۴).

پس در چارچوب الگوی وراثتی سؤال، تولد دختر بیمار در ازدواج گزینهٔ چهارم امکان‌پذیر نیست.

پاسخ: گزینهٔ ۴