سوال ۴۴ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۳ نوبت اول · سوال ۴۴ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۷: جذب و انتقال مواد در گیاهان
کدام عبارت، در ارتباط با آن دسته از گیاهان آوندی که از طریق دانه تولیدمثل می‌کنند، درست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
ابتدا دامنهٔ سؤال را مشخص می‌کنیم: گیاهان آوندیِ تولیدمثل‌کننده از طریق دانه، شامل بازدانگان و نهاندانگان‌اند؛ بنابراین مثال‌هایی مانند سرخس و آزولا مستقیماً در این گروه قرار نمی‌گیرند.
۱. بررسی گزینهٔ ۱: مرگ برنامه‌ریزی‌شدهٔ یاخته‌ای به بعضی گیاهان دانه‌دار محدود نیست. در همهٔ این گیاهان، عناصر رسانای آوند چوبی طی تمایز، محتویات زندهٔ خود را از دست می‌دهند و می‌میرند. پس همهٔ آن‌ها می‌توانند طی یک فرایند، موجب مرگ برخی یاخته‌های خود شوند و قید «فقط بعضی» نادرست است.
۲. بررسی گزینهٔ ۲: هرچند آمونیوم و نیترات از صورت‌های مهم نیتروژنِ قابل جذب برای گیاهان‌اند، راه تأمین نیتروژن در همهٔ گیاهان به این دو محدود نیست. گیاهان حشره‌خوار در محیط‌های فقیر از نیتروژن زندگی می‌کنند و با شکار و گوارش جانوران کوچک، از نیتروژن مواد آلی آن‌ها نیز بهره می‌برند. بنابراین عبارت «همهٔ آن‌ها ... فقط» نادرست است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۱۰۴).
۳. بررسی گزینهٔ ۳: کتاب بیان می‌کند که بعضی گیاهان توانایی انباشتن ایمن موادی را دارند که افزایش غلظتشان می‌تواند برای گیاه زیان‌آور باشد. نمونهٔ مرتبط با گیاهان دانه‌دار، گل ادریسی است که آلومینیم را در بافت‌های خود جمع می‌کند و تغییر رنگ گل‌های آن در خاک اسیدی با همین تجمع ارتباط دارد. پس این توانایی در بعضی گیاهان دانه‌دار وجود دارد و گزینه درست است. دقت کنید که مثال سرخسِ انباشته‌کنندهٔ آرسنیک، با وجود داشتن آوند، خارج از گروه دانه‌داران است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۱۰۰).
۴. بررسی گزینهٔ ۴: همزیست‌های ریشه الزاماً فتوسنتزکننده نیستند. برای مثال، ریزوبیوم‌ها در گرهک‌های ریشهٔ گیاهانی مانند نخود و سویا زندگی می‌کنند و مواد آلی موردنیازشان را از گیاه می‌گیرند؛ این باکتری‌ها فتوسنتزکننده نیستند. بنابراین قید «فقط با ... موجودات فتوسنتزکننده» نادرست است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۱۰۳).
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است مرگ برنامه‌ریزی‌شدهٔ یاخته‌ای را فقط مربوط به شرایط خاص بدانید؛ اما در همهٔ گیاهان دانه‌دار، تشکیل عناصر رسانای آوند چوبی با مرگ برنامه‌ریزی‌شدهٔ یاخته‌ها همراه است. بنابراین قید «فقط بعضی» نادرست است.
- گزینهٔ ۲: این گزینه از تعمیم راه معمول جذب نیتروژن به همهٔ گیاهان حاصل می‌شود. گیاهان حشره‌خوار می‌توانند با گوارش جانوران کوچک، نیتروژن موجود در مواد آلی آن‌ها را نیز به دست آورند؛ پس قید «فقط» درست نیست.
- گزینهٔ ۴: ممکن است فتوسنتزکننده‌بودن سیانوباکتری‌ها را به همهٔ همزیست‌های گیاهی تعمیم دهید؛ اما ریزوبیوم‌های همزیست ریشه فتوسنتزکننده نیستند و قارچ‌های همزیست ریشه نیز فتوسنتز نمی‌کنند. پس محدودکردن همزیست‌های ریشه به جانداران فتوسنتزکننده نادرست است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- منظور سؤال، گیاهان دانه‌دار یعنی بازدانگان و نهاندانگان است. هنگام بررسی مثال‌های کتاب، سرخس‌ها را از این گروه جدا کن.
- قیدهای «همه»، «فقط بعضی» و «فقط» تعیین‌کننده‌اند. تشکیل آوند چوبی، تغذیهٔ گیاهان حشره‌خوار و همزیستی ریشه با جانداران غیرفتوسنتزکننده را برای سنجش این قیدها به یاد بیاور.
- در بخش «بهبود خاک»، مثال گل ادریسی را بررسی کن: این گیاه دانه‌دار است و تغییر رنگ گل‌هایش با تجمع کدام عنصر ارتباط دارد؟