سوال ۱۵۶ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۸ · سوال ۱۵۶ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۷: جذب و انتقال مواد در گیاهان
کدام گزینه، برای تکمیل عبارت زیر نامناسب است؟
«یکی از شرایط .................... گیاه است.»
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
چون سؤال عبارت «نامناسب» را می‌خواهد، باید رابطه‌ای را پیدا کنیم که به‌صورت مطرح‌شده درست نیست.
۱. بررسی گزینهٔ اول: خروج آب به صورت قطره از انتها یا لبهٔ برگ، «تعریق» نام دارد و از روزنه‌های آبی انجام می‌شود. اگر آب رسیده به برگ بر اثر فشار ریشه‌ای از آب ازدست‌رفته با تعرق بیشتر باشد، تعریق رخ می‌دهد؛ بنابراین افزایش فشار ریشه‌ای، با فراهم‌بودن سایر شرایط، می‌تواند خروج قطرات آب را افزایش دهد. این عبارت مناسب است (زیست‌شناسی ۱، صفحه‌های ۱۰۹–۱۱۰).
۲. بررسی گزینهٔ دوم: تبخیر آب از بخش‌های هوایی، مکش تعرقی ایجاد می‌کند. این مکش، به کمک پیوستگی ستون آب، در حرکت آب و املاح در آوندهای چوبی نقش دارد؛ بنابراین این عبارت نیز مناسب است.
۳. بررسی گزینهٔ سوم: انباشت مواد محلول در یاخته‌های نگهبان، ورود اسمزی آب به آن‌ها را تسهیل می‌کند. با ورود آب، یاخته‌ها تورژسانس پیدا می‌کنند و به علت آرایش رشته‌های سلولزی و تفاوت ضخامت دیواره‌ها خمیده می‌شوند؛ در نتیجه روزنه باز می‌شود. پس این عبارت مناسب است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۱۰۸).
۴. بررسی گزینهٔ چهارم: کاهش بخارآب هوای اطراف، در صورت ثابت‌بودن سایر شرایط، اختلاف رطوبت میان فضای درون برگ و هوای بیرون را افزایش می‌دهد؛ بنابراین خروج بخارآب را بیشتر می‌کند، نه کمتر. پس کاهش بخارآب هوا را نمی‌توان به‌طور کلی شرط کاهش خروج آب از منفذ روزنه دانست.
نکتهٔ مهم: کتاب بیان می‌کند که کاهش «شدید» رطوبت هوا می‌تواند باعث بسته‌شدن روزنه‌ها شود و از این راه خروج آب را محدود کند؛ اما این پاسخ تنظیمی را نباید با اثر مستقیم کاهش رطوبت هوا بر تعرق یکسان دانست. گزینهٔ چهارم نه شدت کاهش رطوبت و نه بسته‌شدن روزنه را مشخص کرده است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۱۰۹).
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است تعریق را با تعرق اشتباه بگیرید و خروج قطرات آب را مستقیماً به تبخیر نسبت دهید. اما تعریق حاصل رسیدن آب بر اثر فشار ریشه‌ای، بیش از مقدار آب ازدست‌رفته با تعرق است؛ بنابراین افزایش فشار ریشه‌ای می‌تواند خروج قطرات را بیشتر کند.
- گزینهٔ ۲: ممکن است تصور کنید فقط فشار ریشه‌ای آب را در آوند چوبی بالا می‌برد. درحالی‌که مکش تعرقیِ ناشی از تبخیر آب در بخش‌های هوایی نیز از عوامل حرکت شیرهٔ خام است؛ پس این عبارت مناسب است.
- گزینهٔ ۳: ممکن است افزایش مواد محلول را با خروج آب از یاخته اشتباه بگیرید. انباشت مواد محلول در یاخته‌های نگهبان، ورود اسمزی آب و تورژسانس آن‌ها را تسهیل می‌کند و با توجه به ساختار دیواره، به بازشدن روزنه می‌انجامد.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- تفاوت تعرق و تعریق و نیز نقش تورژسانس در حرکت روزنه‌ها را مرور کنید؛ سؤال به دنبال رابطهٔ نامناسب است.
- برای بررسی اثر رطوبت هوا، اختلاف مقدار بخارآب میان فضای درون برگ و هوای بیرون را در نظر بگیرید.
- با ثابت فرض‌کردن میزان بازبودن روزنه، خشک‌ترشدن هوای بیرون اختلاف رطوبت را بیشتر می‌کند؛ جهت تغییر خروج بخارآب را با عبارت سؤال مقایسه کنید.