سوال ۱۹۳ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۸ · سوال ۱۹۳ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۷: جذب و انتقال مواد در گیاهان
کدام مورد، دربارهٔ دو گروه مهم باکتری‌های همزیست با گیاهان صادق است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، ابتدا باید منظور از «دو گروه مهم» را مشخص کنیم و سپس ویژگی مشترک آن‌ها را بیابیم.
گام اول ـ شناسایی دو گروه: کتاب، ریزوبیوم‌ها و سیانوباکتری‌ها را دو گروه مهم باکتری‌های همزیستِ تثبیت‌کنندهٔ نیتروژن معرفی می‌کند. ریزوبیوم‌ها در گرهک‌های ریشهٔ گیاهان تیرهٔ پروانه‌واران زندگی می‌کنند؛ سیانوباکتری‌های همزیست نیز در گیاهانی مانند آزولا و گونرا دیده می‌شوند (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۱۰۳).
گام دوم ـ یافتن فعالیت مشترک: ریزوبیوم‌ها و سیانوباکتری‌های همزیستِ مورد بحث، نیتروژن را تثبیت می‌کنند. دقت کنید که این ویژگی به سیانوباکتری‌های همزیستِ مطرح‌شده مربوط است، نه به همهٔ سیانوباکتری‌ها (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۱۰۳).
گام سوم ـ ارتباط تثبیت نیتروژن با گزینه‌ها: گیاهان نمی‌توانند نیتروژن مولکولی جو، یعنی ، را مستقیماً جذب کنند و بیشتر نیتروژن مورد نیازشان را به شکل یون آمونیوم یا نیترات می‌گیرند. تثبیت نیتروژن، تبدیل نیتروژن جو به شکل قابل استفاده برای گیاه است؛ بنابراین باکتری‌های تثبیت‌کننده در شکل مولکولی نیتروژن جو تغییر ایجاد می‌کنند (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۹۹). پس عبارت گزینهٔ دوم دربارهٔ هر دو گروه درست است.
گام چهارم ـ بررسی تفاوت‌ها: زندگی در بخش‌های زیرزمینی، ویژگی مشترک نیست؛ زیرا سیانوباکتری‌های همزیست گونرا در ساقه و دمبرگ آن حضور دارند. همچنین سیانوباکتری‌ها فتوسنتزکننده‌اند، در حالی که ریزوبیوم‌ها مواد آلی مورد نیاز خود را از گیاه می‌گیرند؛ بنابراین نه تثبیت کربن و نه دریافت همهٔ مواد آلی از گیاه، ویژگی مشترک این دو گروه محسوب نمی‌شود (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۱۰۳).
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است با تعمیم محل زندگی ریزوبیوم‌ها در گرهک‌های ریشه، این گزینه انتخاب شود؛ اما سیانوباکتری‌های همزیست گونرا در ساقه و دمبرگ آن زندگی می‌کنند، پس استقرار در بخش‌های زیرزمینی ویژگی مشترک هر دو گروه نیست.
- گزینهٔ ۳: این گزینه از اشتباه گرفتن «تثبیت کربن» با «تثبیت نیتروژن» ناشی می‌شود. سیانوباکتری‌ها فتوسنتزکننده‌اند، اما ریزوبیوم‌ها مواد آلی مورد نیازشان را از گیاه می‌گیرند و تثبیت کربن ویژگی مشترک این دو گروه نیست.
- گزینهٔ ۴: ممکن است تأمین مواد آلی ریزوبیوم‌ها توسط گیاه به سیانوباکتری‌ها نیز تعمیم داده شود؛ اما سیانوباکتری‌ها فتوسنتزکننده‌اند و توان تولید مواد آلی دارند، بنابراین دریافت همهٔ مواد آلی از گیاه دربارهٔ هر دو گروه درست نیست.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در بخش «همزیستی گیاه با تثبیت‌کننده‌های نیتروژن» به یاد بیاور که دو گروه مهم باکتری‌های همزیست کدام‌اند و چه تفاوت‌هایی دارند.
- محل زندگی و شیوهٔ تأمین مواد آلی این دو گروه یکسان نیست؛ ویژگی مشترک آن‌ها را در نقشی که برای تغذیهٔ نیتروژنی گیاه دارند جست‌وجو کن.
- گیاه نمی‌تواند نیتروژن مولکولی جو را مستقیماً جذب کند. بررسی کن باکتری‌های همزیست برای قابل‌استفاده‌کردن این نیتروژن، چه تغییری در آن ایجاد می‌کنند.