سوال ۱۹۲ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۸ · سوال ۱۹۲ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۳: دستگاه حرکتی
این سوال در دفترچه شکل دارد؛ این‌جا شکل به‌صورت متنی توصیف شده است.
مطابق با شکل زیر، کدام عبارت صحیح است؟
شکل: یک برش عرضی از ماهیچه اسکلتی که بخش‌های مختلف آن شماره‌گذاری شده‌اند:
(۱): تاندون یا زردپی (یا فاسیا/بافت همبند متصل‌کننده به استخوان)
(۲): اپی‌میزیوم یا بافت پیوندی احاطه‌کننده کل ماهیچه
(۳): پری‌میزیوم یا بافت پیوندی دسته‌تار عضلانی
(۴): اندومیزیوم یا بافت پیوندی اطراف تار ماهیچه‌ای (یا خود تار ماهیچه‌ای)
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. شناسایی بخش‌ها: بخش ۱ زردپی و بخش‌های ۲ و ۳ پوشش‌های پیوندی ماهیچه و دسته‌تار هستند. کتاب توضیح می‌دهد که غلاف‌های پیوندی ماهیچه در انتها به زردپی ادامه می‌یابند؛ پس زردپی و این غلاف‌ها از نظر ماهیت پیوندی با یکدیگر مشترک‌اند (زیست‌شناسی ۲، صفحات ۴۶–۴۷).
۲. بررسی عبارت درست: در بافت پیوندی رشته‌ای، رشته‌های پروتئینی کلاژن و رشته‌های کشسان وجود دارند. در زردپی، رشته‌های کلاژن فراوان‌اند، اما فراوانی کلاژن به معنی تک‌نوعی بودن رشته‌های پروتئینی نیست. بنابراین بخش ۱، مانند بخش ۲، بیش از یک نوع رشتهٔ پروتئینی دارد. این نتیجه بر شناخت اجزای بافت پیوندی در زیست‌شناسی ۱ و پیوند ساختاری غلاف‌ها با زردپی استوار است؛ فعالیت کتاب نیز یادآوری اجزای بافت پیوندی را از دانش‌آموز می‌خواهد (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۴۰ و صفحات ۴۶–۴۷).
۳. رد عبارت‌های دیگر: ارتباط با رشته‌های عصبی فقط به پوشش بیرونی ماهیچه محدود نیست؛ شاخه‌های عصبی برای رسیدن به تارها درون ماهیچه پیش می‌روند، پس عبارت ۱ با قید «برخلاف» پذیرفتنی نیست. همچنین صفحات بینابینی ویژگی ماهیچهٔ قلبی‌اند، نه ماهیچهٔ اسکلتی یا غلاف‌های پیوندی آن؛ بنابراین عبارت ۳ نیز نادرست است.
۴. بررسی بخش ۴: اگر این شماره، مطابق معرفی پوشش‌ها در صورت سؤال، اندومیزیوم باشد، بافتی پیوندی است و مانند زردپی مادهٔ بین‌یاخته‌ای دارد؛ در نتیجه توصیف یاخته‌های نزدیک به هم با فضای بین‌یاخته‌ای اندک برای آن مناسب نیست و عبارت ۴ رد می‌شود. توجه کن که خودِ تار ماهیچه‌ای با پوشش پیوندی اطراف آن متفاوت است: تار ماهیچه‌ای یک یاختهٔ استوانه‌ای چند‌هسته‌ای است (زیست‌شناسی ۲، صفحات ۴۶–۴۷). اگر شمارهٔ ۴ به‌جای پوشش، خود تار را نشان دهد، داوری دربارهٔ عبارت ۴ نیازمند دیدن شکل اصلی است؛ توضیح متنیِ ارائه‌شده در این نقطه ابهام دارد.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز عبور اعصاب از پوشش بیرونی ماهیچه را به معنای ارتباط انحصاری آن با اعصاب بداند؛ اما شاخه‌های عصبی درون ماهیچه نیز پیش می‌روند و ارتباط با آن‌ها به بخش ۲ محدود نیست، پس قید «برخلاف» نادرست است.
- گزینهٔ ۳: این گزینه از اشتباه گرفتن ویژگی‌های ماهیچهٔ قلبی و اسکلتی ناشی می‌شود. صفحات بینابینی محل اتصال یاخته‌های ماهیچهٔ قلبی‌اند و در پوشش‌های پیوندی یا تارهای ماهیچهٔ اسکلتی وجود ندارند.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز شمارهٔ ۴ را خود تار ماهیچه‌ای فرض کند؛ اما با تفسیر آن به‌عنوان اندومیزیوم، این بخش مانند زردپی بافت پیوندی است و یاخته‌های آن در میان مادهٔ بین‌یاخته‌ای قرار دارند. بنابراین، نسبت دادن ویژگیِ یاخته‌های نزدیک به هم به این پوشش درست نیست.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ساختار ماهیچهٔ اسکلتی و ارتباط غلاف‌های پیوندی آن با زردپی را در صفحات ۴۶ و ۴۷ زیست‌شناسی ۲ مرور کن.
- برای مقایسهٔ زردپی و غلاف بیرونی ماهیچه، ابتدا نوع بافت آن‌ها و اجزای رشته‌ای مادهٔ بین‌یاخته‌ای را مشخص کن؛ فراوان‌تر بودن یک رشته به معنای وجود فقط همان نوع نیست.
- در بافت پیوندی رشته‌ای، کلاژن و رشته‌های کشسان را به یاد بیاور و بررسی کن کدام عبارت با این ویژگی مشترک سازگار است.