سوال ۱۹۴ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۸ · سوال ۱۹۴ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۳: دستگاه حرکتی
کدام عبارت، در ارتباط با مراحل انقباض در یک یاختهٔ ماهیچهٔ ذوزنقه‌ای بدن انسان نادرست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
صورت سؤال عبارت «نادرست» را می‌خواهد. ماهیچهٔ ذوزنقه‌ای از ماهیچه‌های اسکلتی است؛ بنابراین باید چرخهٔ اتصال و جدایی اکتین و میوزین در ماهیچهٔ اسکلتی را بررسی کنیم (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۴۵–۴۶).
۱. اتصال به سر میوزین، اتصال سر میوزین به اکتین را سست می‌کند. پس گزینهٔ ۲ درست است.
۲. پس از سست‌شدن این اتصال، تجزیه می‌شود و و فسفات ایجاد می‌شوند. انرژی حاصل، سر میوزین را برای ادامهٔ چرخه آماده می‌کند؛ بنابراین گزینهٔ ۱ نیز درست است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۴۸–۴۹، شکل چرخهٔ انقباض).
۳. سر میوزین دوباره به اکتین متصل می‌شود و با تغییر شکل خود، رشتهٔ اکتین را جابه‌جا می‌کند. در ترتیب مراحل نمایش‌داده‌شده در شکل کتاب، هنگام این حرکت، رها شده است؛ پس گزینهٔ ۴ درست است. تکرار این حرکات، خطوط Z را به هم نزدیک می‌کند و موجب کوتاه‌شدن سارکومرها و در مجموع ماهیچه می‌شود (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۴۸–۴۹).
۴. اشکال گزینهٔ ۳ این است که اتصال فسفات به را به‌عنوان مرحلهٔ منتهی به کوتاه‌شدن ماهیچه مطرح می‌کند. افزودن فسفات به ، فرایند ساخت است، نه تجزیهٔ آن در چرخهٔ حرکت سر میوزین. کتاب نیز در مبحث تأمین انرژی، انتقال فسفات از کرآتین‌فسفات به را راهی برای بازتولید معرفی می‌کند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۵۰). بنابراین نباید بازسازی را با مصرف آن و حرکت سر میوزین اشتباه گرفت.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز تجزیهٔ را با اتصال آن به سر میوزین هم‌زمان بداند و این عبارت را نادرست انتخاب کند؛ درحالی‌که ابتدا اتصال موجب سست‌شدن اتصال اکتین و میوزین می‌شود و سپس تجزیهٔ آن رخ می‌دهد.
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانش‌آموز تصور کند اتصال باید پیوند اکتین و میوزین را محکم‌تر کند، چون انرژی انقباض را تأمین می‌کند؛ اما اتصال این مولکول به سر میوزین، اتصال سر میوزین به اکتین را سست می‌کند، پس عبارت درست است.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز گمان کند هنگام کشیده‌شدن اکتین همچنان به سر میوزین متصل است؛ اما در ترتیب مراحل شکل کتاب، هنگام حرکت‌دادن اکتین به‌وسیلهٔ سر میوزین، این مولکول رها شده است و عبارت درست محسوب می‌شود.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- چرخهٔ اتصال و جدایی سر میوزین از اکتین را در شکل مکانیسم انقباض مرور کن؛ نقش اتصال مولکول انرژی‌دار با نقش تجزیهٔ آن یکسان نیست.
- چرخه را از اتصال به سر میوزین دنبال کن: ابتدا اتصال به اکتین سست می‌شود و سپس تجزیهٔ مولکول انرژی‌دار، سر میوزین را برای ادامهٔ چرخه آماده می‌کند.
- میان ساختن و مصرف آن تفاوت بگذار؛ بررسی کن کدام عبارت جهت تغییر شیمیایی را با فرایند تأمین انرژی حرکت سر میوزین اشتباه گرفته است.