سوال ۱۵۷ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۸ · سوال ۱۵۷ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۵: تنظیم اسمزی و دفع مواد زائد
سامانهٔ دفعی در زنبور برخلاف سامانهٔ دفعی در کرم خاکی چه مشخصه‌ای دارد؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید ساختار دفعی دو جانور و مسیر خروج مواد از آن‌ها را مقایسه کنیم.
گام اول ـ سامانهٔ دفعی زنبور: زنبور یک حشره است و سامانهٔ دفعی حشرات از لوله‌های مالپیگی تشکیل می‌شود. آب و اوریک اسید وارد این لوله‌ها می‌شوند و سپس محتویات آن‌ها به روده می‌ریزد. در ادامه، آب و یون‌ها بازجذب می‌شوند و اوریک اسید همراه مواد دفعی دستگاه گوارش از بدن خارج می‌شود (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۷۶).
گام دوم ـ سامانهٔ دفعی کرم خاکی: ساختار دفعی کرم خاکی نفریدی است. نفریدی مسیر دفعی مستقلی دارد و محتویات آن از منفذ دفعی به بیرون بدن می‌ریزد، نه به روده. کتاب نیز در معرفی نفریدی، بازشدن آن با منفذ به بیرون بدن را بیان می‌کند (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۷۶).
گام سوم ـ نتیجهٔ مقایسه: ویژگی متمایز سامانهٔ دفعی زنبور، تخلیهٔ محتویات لوله‌های مالپیگی به روده است؛ در مقابل، نفریدی کرم خاکی مواد را از منفذ دفعی به بیرون هدایت می‌کند.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانش‌آموز ساختار نفریدی کرم خاکی را به لولهٔ مالپیگی تعمیم دهد. نفریدی کرم خاکی در یک انتها به حفرهٔ بدن و در انتهای دیگر به بیرون باز می‌شود، اما لولهٔ مالپیگی یک انتهای بسته دارد.
- گزینهٔ ۳: این گزینه با بخش گشادشده و مثانه‌مانندِ نزدیک انتهای نفریدی کرم خاکی اشتباه گرفته می‌شود. چنین بخشی ویژگی لوله‌های مالپیگی زنبور نیست.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز تصور کند هر سامانهٔ دفعی باید با شبکهٔ مویرگی در ارتباط باشد. این ارتباط در نفریدی کرم خاکی دیده می‌شود؛ زنبور گردش خون باز دارد و لوله‌های مالپیگی آن با شبکهٔ مویرگی همراه نیستند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در گفتار «تنوع دفع و تنظیم اسمزی در جانداران»، ساختار دفعی حشرات را با نفریدی مقایسه کن؛ زنبور از حشرات است.
- به محل خروج محتویات سامانهٔ دفعی توجه کن: آیا مواد مستقیماً از منفذ دفعی خارج می‌شوند یا ابتدا وارد بخش دیگری از بدن می‌شوند؟
- در زنبور، آب و یون‌ها پس از خروج از لوله‌های دفعی بازجذب می‌شوند و مادهٔ دفعی نیتروژن‌دار همراه باقی‌ماندهٔ مواد گوارشی از بدن خارج می‌شود؛ مسیر مشترک این مواد را مشخص کن.