سوال ۱۹۹ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۹ · سوال ۱۹۹ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۵: تنظیم اسمزی و دفع مواد زائد
کدام عبارت در ارتباط با بدن انسان، نادرست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
صورت سؤال عبارت «نادرست» را می‌خواهد؛ بنابراین باید تفاوت‌های طبیعی دو سوی بدن را بررسی کنیم.
۱. بررسی جایگاه کلیه‌ها: به علت موقعیت و شکل کبد، کلیهٔ راست کمی پایین‌تر از کلیهٔ چپ قرار گرفته است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۷۰–۷۱). مثانه در ناحیهٔ لگنی و پایین‌تر از کلیه‌ها قرار دارد؛ پس با توجه به آرایش طبیعی نشان‌داده‌شده در کتاب، کلیهٔ راست به مثانه نزدیک‌تر است، نه دورتر. بنابراین مقایسهٔ بیان‌شده در گزینهٔ ۱ برعکس و این عبارت نادرست است.
۲. بررسی لوب‌های شش‌ها: در ساختار دستگاه تنفس، شش راست سه لوب و شش چپ دو لوب دارد؛ بنابراین بیشتر بودن تعداد لوب‌های شش راست درست است.
۳. بررسی دیافراگم: هنگام دم، دیافراگم منقبض می‌شود و پایین می‌رود. بااین‌حال، در آرایش معمول بدن، وجود کبد در سمت راست باعث بالاتر بودن نیمهٔ راست دیافراگم نسبت به نیمهٔ چپ می‌شود. پایین رفتن دیافراگم را نباید با هم‌سطح شدن دو نیمهٔ آن یکسان دانست؛ پس عبارت گزینهٔ ۳ درست است.
۴. بررسی مجراهای لنفی: مجرای لنفی راست، لنف بخش محدودتری از بدن، شامل بخش بالایی سمت راست بدن، را جمع‌آوری می‌کند؛ اما مجرای لنفی چپ یا مجرای سینه‌ای، لنف بخش بسیار گسترده‌تری را دریافت می‌کند. در مقایسهٔ ساختاری کتاب، مجرای چپ قطورتر است؛ بنابراین عبارت گزینهٔ ۴ نیز درست است.
در نتیجه، تنها مقایسهٔ نادرست مربوط به فاصلهٔ کلیه‌ها تا مثانه است.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانش‌آموز تعداد لوب‌های دو شش را جابه‌جا به خاطر بیاورد و این عبارت را نادرست بداند؛ اما شش راست سه لوب و شش چپ دو لوب دارد، پس عبارت درست است.
- گزینهٔ ۳: ممکن است دانش‌آموز تصور کند انقباض دیافراگم در دم، دو نیمهٔ آن را الزاماً هم‌سطح می‌کند؛ درحالی‌که در وضعیت معمول، نیمهٔ راست به علت قرارگیری کبد بالاتر است و پایین رفتن دیافراگم هنگام دم به معنی از بین رفتن این تفاوت نیست.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز دو مجرای لنفی را قرینه و هم‌قطر تصور کند؛ اما مجرای لنفی چپ ناحیهٔ بسیار گسترده‌تری از بدن را تخلیه می‌کند و قطورتر از مجرای لنفی راست است، پس عبارت درست است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- به نامتقارن بودن جایگاه اندام‌ها در بدن توجه کن؛ به‌ویژه جایگاه دو کلیه را در شکل ابتدای فصل تنظیم اسمزی و دفع مواد زائد به یاد بیاور.
- کبد بر موقعیت کلیهٔ راست اثر می‌گذارد. ابتدا مشخص کن کدام کلیه پایین‌تر قرار دارد و سپس جایگاه مثانه را نسبت به کلیه‌ها در نظر بگیر.
- مثانه پایین‌تر از هر دو کلیه قرار دارد؛ بنابراین کلیه‌ای که پایین‌تر است، به مثانه نزدیک‌تر خواهد بود. اکنون جهت مقایسهٔ مطرح‌شده در سؤال را بررسی کن.