سوال ۱۵۱ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۱ · سوال ۱۵۱ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۵: تنظیم اسمزی و دفع مواد زائد
کدام مورد، برای تکمیل عبارت زیر نامناسب است؟
«به‌طور معمول، بخشی از کلیه انسان در نزدیکی ............... است که ...............»
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای یافتن مورد نامناسب، باید در هر گزینه هم «نزدیکی به کلیه» و هم «کارکرد ساختار نام‌برده» را بررسی کنیم. کلیه‌ها در دو سوی ستون مهره‌ها و پشت محوطهٔ شکمی قرار دارند و کلیهٔ راست کمی پایین‌تر از کلیهٔ چپ است؛ بنابراین اندام‌های مجاور دو کلیه کاملاً یکسان نیستند (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۷۰–۷۱).
۱. غدهٔ موردنظر، فوق‌کلیه است که در مجاورت بخش بالایی کلیه قرار دارد. بخش مرکزی این غده آدرنالین ترشح می‌کند که می‌تواند ضربان قلب و فشار خون را افزایش دهد؛ پس این مورد مناسب است.
۲. اندام تولیدکنندهٔ آنزیم‌های گوارشی و بیکربنات، لوزالمعده است. بخش برون‌ریز لوزالمعده این مواد را وارد رودهٔ باریک می‌کند و این اندام با کلیهٔ چپ مجاورت دارد؛ پس این مورد نیز مناسب است.
۳. اندام موردنظر، طحال است. طحال در سمت چپ شکم و نزدیک کلیهٔ چپ قرار دارد و به‌عنوان اندامی لنفی در دفاع در برابر عوامل بیماری‌زا و یاخته‌های سرطانی مشارکت می‌کند؛ بنابراین این مورد هم مناسب است.
۴. انتقال مواد غذایی بلعیده‌شده به معده، کار مری و حرکات کرمی دیوارهٔ ماهیچه‌ای آن است؛ اما مری در مجاورت معمول کلیه‌ها قرار ندارد. ماهیچهٔ نزدیک بخش بالایی کلیه‌ها، دیافراگم است که در تنفس نقش دارد، نه در راندن لقمه به معده. عبور مری از دیافراگم نیز به معنای انجام این کار به‌وسیلهٔ دیافراگم نیست. پس در این مورد، نزدیکی و کارکرد به یک ساختار واحد مربوط نیستند و عبارت به‌درستی تکمیل نمی‌شود.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز غدهٔ فوق‌کلیه را با بخشی از خود کلیه اشتباه بگیرد و این عبارت را نامناسب بداند؛ اما این غده اندامی جداگانه در مجاورت بخش بالایی کلیه است و ترشح آدرنالین از آن می‌تواند ضربان قلب و فشار خون را افزایش دهد.
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانش‌آموز به‌دلیل ارتباط لوزالمعده با دستگاه گوارش، نزدیکی آن به کلیه را نادیده بگیرد. درحالی‌که لوزالمعده با کلیهٔ چپ مجاورت دارد و بخش برون‌ریز آن آنزیم‌های گوارشی و بیکربنات تولید می‌کند؛ پس این عبارت مناسب است.
- گزینهٔ ۳: ممکن است دانش‌آموز نقش دفاعی طحال یا مجاورت آن با کلیهٔ چپ را فراموش کند. طحال از اندام‌های لنفی است و در مقابله با عوامل بیماری‌زا و یاخته‌های سرطانی نقش دارد؛ بنابراین این مورد نیز عبارت را درست تکمیل می‌کند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- موقعیت کلیه‌ها و اندام‌های پیرامون آن‌ها را در شکل موقعیت کلیه‌ها مرور کن؛ سؤال دربارهٔ مجاورت اندام‌هاست، نه کارکرد دفعی کلیه.
- برای هر مورد، ابتدا ساختار موردنظر را از روی کارکردش شناسایی کن و سپس نزدیکی آن به یکی از کلیه‌ها را بررسی کن؛ لازم نیست ساختار نام‌برده به هر دو کلیه نزدیک باشد.
- بین ماهیچهٔ جداکنندهٔ قفسهٔ سینه از شکم و لولهٔ ماهیچه‌ای انتقال‌دهندهٔ لقمه تفاوت بگذار؛ کارکرد یکی را نباید به دیگری نسبت داد.