سوال ۱۵۶ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۹ · سوال ۱۵۶ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۵: تنظیم اسمزی و دفع مواد زائد
کدام عبارت، فقط دربارهٔ بعضی از بی‌مهرگانی صادق است که نوعی نفریدی دارند؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. تعیین گروه موردنظر سؤال
نفریدی ساختاری لوله‌ای برای دفع مواد زائد، تنظیم اسمزی یا هر دو است که از راه منفذی به بیرون بدن باز می‌شود (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۷۶). پلاناریا از بی‌مهرگانی است که نوعی نفریدی دارد. قید «فقط دربارهٔ بعضی» یعنی باید ویژگی‌ای را پیدا کنیم که در بخشی از بی‌مهرگان دارای نفریدی وجود داشته باشد، نه ویژگی‌ای عمومی برای همۀ آن‌ها.
۲. بررسی عبارت مربوط به گوارش
در پلاناریا، ابتدا گوارش برون‌یاخته‌ای در حفرهٔ گوارشی انجام می‌شود. سپس یاخته‌های پوشانندۀ این حفره، ذرات غذایی را با فاگوسیتوز دریافت می‌کنند و گوارش درون‌یاخته‌ای ادامه می‌یابد؛ این همان ارتباط میان گوارش برون‌یاخته‌ای و درون‌یاخته‌ای است که در مبحث تنوع گوارش مطرح می‌شود (زیست‌شناسی ۱، فصل ۲، گفتار تنوع گوارش در جانداران). این ویژگی را نمی‌توان به همۀ بی‌مهرگان دارای نفریدی تعمیم داد؛ برای مثال، کرم خاکی لولۀ گوارش دارد و شیوۀ گوارش آن مانند پلاناریا نیست. پس عبارت گزینۀ چهارم، ویژگی بعضی از اعضای گروه موردنظر را بیان می‌کند.
۳. علت نادرستی عبارت‌های دیگر
گزینۀ اول ویژگی عمومی دریافت محرک در جانوران را بیان می‌کند؛ گیرندهٔ حسی می‌تواند یک یاخته یا بخشی از یک یاخته باشد. بنابراین، این ویژگی به «فقط بعضی» از بی‌مهرگان دارای نفریدی محدود نیست.
گزینۀ دوم به کریچهٔ انقباضی اشاره دارد که نمونۀ آن در پارامسی دیده می‌شود، نه به سامانۀ تنظیم اسمزی بی‌مهرگان موردنظر (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۷۶، شکل ۱۱).
گزینۀ سوم به منافذ دستگاه تنفسی نایدیسی حشرات مربوط است؛ درحالی‌که ساختار دفعی حشرات، لوله‌های مالپیگی است، نه نفریدی (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۷۶).
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است با یادآوری گیرنده‌های حسی پلاناریا این عبارت را انتخاب کنید؛ اما دریافت محرک به کمک یاخته یا بخشی از آن، ویژگی عمومی گیرنده‌های حسی جانوران است و به بعضی از بی‌مهرگان دارای نفریدی اختصاص ندارد.
- گزینهٔ ۲: احتمال دارد نقش مشترک نفریدی و کریچهٔ انقباضی در تنظیم اسمزی باعث اشتباه شود؛ اما کریچهٔ انقباضی، مانند آنچه در پارامسی دیده می‌شود، ساختار تنظیم اسمزی این بی‌مهرگان نیست.
- گزینهٔ ۳: اشاره به لوله‌های منشعب تنفسی و بسته‌شدن منافذ آن‌ها ممکن است حشرات را به ذهن بیاورد؛ اما سامانۀ دفعی حشرات لوله‌های مالپیگی است، نه نفریدی.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ابتدا بی‌مهرگان دارای نفریدی را از جانداران دارای کریچهٔ انقباضی و جانوران دارای لوله‌های مالپیگی جدا کن؛ سپس به قید «فقط بعضی» توجه کن.
- پلاناریا را به‌عنوان نمونه‌ای از بی‌مهرگان دارای نوعی نفریدی به یاد بیاور. آیا همۀ ویژگی‌های آن، مانند دریافت محرک، فقط به بخشی از این بی‌مهرگان اختصاص دارند؟
- در پلاناریا، گوارش با فعالیت آنزیم‌ها در حفرهٔ گوارشی آغاز می‌شود، اما همان‌جا پایان نمی‌یابد. برای ادامۀ گوارش درون‌یاخته‌ای، ذرات غذا چگونه وارد یاخته‌ها می‌شوند؟