سوال ۱۵۷ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۹ · سوال ۱۵۷ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۹: پاسخ گیاهان به محرک‌ها
کدام گزینه، برای تکمیل عبارت زیر مناسب است؟
«در گیاهان، تنظیم‌کنندهٔ رشدی که به واسطهٔ عامل چیرگی رأسی در جوانه‌های جانبی تولید و افزایش می‌یابد، ............... شود.»
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
گام اول ـ شناسایی عامل چیرگی رأسی: چیرگی رأسی یعنی جوانهٔ رأسی، رشد جوانه‌های جانبی را مهار کند. آزمایشِ افزودن اکسین به محل برش پس از حذف جوانهٔ رأسی نشان می‌دهد که اکسین عامل این بازدارندگی است؛ زیرا با افزودن آن، جوانه‌های جانبی همچنان رشد نمی‌کنند (زیست‌شناسی ۲، صفحات ۱۴۱–۱۴۲).
گام دوم ـ شناسایی تنظیم‌کنندهٔ مورد سؤال: عبارت سؤال دربارهٔ «عامل چیرگی رأسی» نیست، بلکه تنظیم‌کننده‌ای را می‌خواهد که به‌واسطهٔ آن عامل، در جوانه‌های جانبی تولید و افزایش می‌یابد. اکسین با تحریک تولید اتیلن در جوانه‌های جانبی، در مهار رشد آن‌ها نقش دارد؛ بنابراین تنظیم‌کنندهٔ موردنظر، اتیلن است.
گام سوم ـ بررسی اثر اتیلن: اتیلن در پیشبرد پیری و ریزش برگ نقش دارد؛ بنابراین به‌تأخیرانداختن پیری اندام‌های هوایی، اثر مورد انتظار آن نیست. تأخیر در پیری از آثار سیتوکینین‌هاست. پس عبارت «نمی‌تواند باعث تأخیر در پیر شدن اندام‌های هوایی شود» برای اتیلن درست است.
برای رد سایر گزینه‌ها نیز توجه می‌کنیم که تشکیل ساقه در کشت بافت به نسبت اکسین و سیتوکینین وابسته است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۴۲)؛ اتیلن می‌تواند تولید آنزیم‌های تجزیه‌کنندهٔ دیواره را تحریک کند؛ و کاهش تعرق در شرایط نامساعد و جلوگیری از رویش دانه، مربوط به آبسیزیک اسید است.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است با یادآوری نقش سیتوکینین در تشکیل ساقه، این گزینه انتخاب شود؛ اما تنظیم‌کنندهٔ موردنظر اتیلن است، نه سیتوکینین. همچنین در فعالیت کتاب، تشکیل ساقه از کال، یعنی تودهٔ یاخته‌های تمایزنیافته، با نسبت مناسب اکسین و سیتوکینین بررسی شده است، نه تشکیل مستقیم ساقه از یاخته‌های تمایزیافته.
- گزینهٔ ۳: این گزینه ممکن است به‌دلیل نادیده‌گرفتن نقش اتیلن در ریزش برگ انتخاب شود. اتیلن می‌تواند تولید آنزیم‌های تجزیه‌کنندهٔ دیوارهٔ یاخته‌ها را در محل جداشدن برگ تحریک کند؛ بنابراین عبارت «نمی‌تواند» نادرست است.
- گزینهٔ ۴: این گزینه حاصل اشتباه‌گرفتن اتیلن با آبسیزیک اسید است. کاهش تعرق از راه بسته‌شدن روزنه‌ها در شرایط نامساعد و جلوگیری از رویش دانه، از آثار آبسیزیک اسید است، نه تنظیم‌کنندهٔ موردنظر سؤال.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- مبحث چیرگی رأسی را مرور کن و بین «عامل ایجاد چیرگی رأسی» و «تنظیم‌کننده‌ای که در پی اثر آن در جوانهٔ جانبی افزایش می‌یابد» تفاوت بگذار.
- اکسین عامل چیرگی رأسی است؛ اما سؤال دربارهٔ خود اکسین نیست. به تنظیم‌کننده‌ای فکر کن که تولید آن در جوانهٔ جانبی تحت تأثیر اکسین افزایش می‌یابد.
- برای تنظیم‌کنندهٔ شناسایی‌شده، نقش آن در پیری و ریزش برگ را به یاد بیاور؛ سپس به مثبت یا منفی بودن فعل هر گزینه دقت کن.