سوال ۱۶ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت اول · سوال ۱۶ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۹: پاسخ گیاهان به محرک‌ها
نوعی تنظیم‌کنندة رشد گیاهی باعث تحریک رشد و نمو نهنج گل‌های درخت سیب می‌شود. کدام دو نقش زیر به این تنظیم‌کننده اختصاص دارد؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
گام اول ـ شناسایی تنظیم‌کننده: بخش گوشتی میوهٔ سیب عمدتاً از رشد نهنج گل پدید می‌آید. تحریک رشد و نمو این بخش در سؤال، به جیبرلین‌ها اشاره دارد. مطابق کتاب، جیبرلین‌ها در رشد میوه نقش دارند و برای درشت‌کردن میوه‌ها نیز به کار می‌روند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۴۲–۱۴۳).
گام دوم ـ بررسی نقش مربوط به ساقه: جیبرلین‌ها با تحریک رشد طولی یاخته‌ها و تقسیم آن‌ها، طول ساقه را افزایش می‌دهند. بنابراین، طویل‌شدن گیاه کلم با اثر این تنظیم‌کننده سازگار است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۴۲–۱۴۳).
گام سوم ـ بررسی نقش مربوط به دانهٔ گندم: هنگام رویش دانهٔ غلات، رویان جیبرلین تولید می‌کند. این تنظیم‌کننده بر لایهٔ گلوتن‌دارِ درون‌دانه اثر می‌گذارد و تولید و رهاسازی آنزیم‌های گوارشی را تحریک می‌کند. یکی از این آنزیم‌ها آمیلاز است که نشاستهٔ ذخیره‌ای را تجزیه می‌کند. افزایش رونویسی ژن آمیلاز در گزینه، به همین فرایند تولید آنزیم اشاره دارد (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۴۲–۱۴۳).
پس هر دو نقشِ افزایش طول گیاه کلم و تحریک تولید آمیلاز در دانهٔ گندم با عملکرد جیبرلین‌ها مطابقت دارند. در مقابل، نقش‌هایی مانند رسیدن میوه، تنظیم چیرگی رأسی و مقابله با کم‌آبی را نباید همگی به جیبرلین نسبت داد؛ برای نمونه، چیرگی رأسی به اکسین و سیتوکینین و پاسخ به خشکی به آبسیزیک اسید مربوط است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۴۱–۱۴۳).
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: رشد طولی ساقهٔ نخود می‌تواند با اثر جیبرلین‌ها مرتبط باشد و دانش‌آموز را به انتخاب این گزینه سوق دهد؛ اما ریزش برگ چنار از نقش‌های اتیلن است، نه جیبرلین. بنابراین، هر دو نقش به تنظیم‌کنندهٔ موردنظر تعلق ندارند.
- گزینهٔ ۳: ممکن است دانش‌آموز بزرگ‌شدن غنچه و رسیدن میوه را هر دو به معنای رشد و حاصل اثر یک تنظیم‌کننده بداند؛ اما رساندن هلوی نارس به اثر اتیلن مربوط است و با تنظیم‌کنندهٔ معرفی‌شده در صورت سؤال سازگار نیست.
- گزینهٔ ۴: این گزینه با کنار هم گذاشتن دو نقش واقعی تنظیم‌کننده‌های رشد، گمراه‌کننده است؛ چیرگی رأسی به برهم‌کنش اکسین و سیتوکینین مربوط می‌شود، در حالی که افزایش مقاومت در برابر کم‌آبی از نقش‌های آبسیزیک اسید است، نه جیبرلین.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در بخش «جیبرلین‌ها» به تنظیم‌کننده‌ای توجه کن که علاوه بر رشد ساقه، در رشد میوه نیز نقش دارد.
- برای بررسی گزینه‌ها، هر دو نقش هر گزینه را جداگانه بسنج؛ رسیدن میوه و مقاومت به خشکی به تنظیم‌کننده‌های متفاوتی مربوط‌اند.
- در دانهٔ در حال رویش غلات، پیام رویان به لایهٔ گلوتن‌دار را دنبال کن و ببین چه ارتباطی میان این پیام، تولید آنزیم تجزیه‌کنندهٔ نشاسته و رشد ساقه وجود دارد.