سوال ۳۳ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت دوم · سوال ۳۳ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۹: پاسخ گیاهان به محرک‌ها
در پی استفاده از نوعی تنظیم‌کنندهٔ رشد گیاهی بر جوانه‌های جانبی مهارشدهٔ گیاه فلفل زینتی، بازدارندگی رشد این جوانه‌ها از بین می‌رود. این هورمون گیاهی، کدام نقش دیگر را نیز می‌تواند عهده‌دار باشد؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
گام اول: شناسایی تنظیم‌کنندهٔ رشد
اثر بازدارندهٔ جوانهٔ رأسی بر رشد جوانه‌های جانبی، «چیرگی رأسی» نام دارد. پس از قطع جوانهٔ رأسی، مقدار اکسین در جوانه‌های جانبی کاهش و مقدار سیتوکینین افزایش می‌یابد و این جوانه‌ها شروع به رشد می‌کنند. بنابراین، تنظیم‌کننده‌ای که در صورت سؤال بازدارندگی رشد جوانه‌های جانبی را برطرف کرده، سیتوکینین است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۴۱–۱۴۲).
گام دوم: یافتن نقش دیگر سیتوکینین
سیتوکینین‌ها علاوه بر تحریک تقسیم یاخته و کمک به رشد جوانه‌های جانبی، پیری برگ را نیز به تأخیر می‌اندازند. یکی از نمودهای این اثر، کندشدن تجزیهٔ سبزینه و طولانی‌ترشدن مدت سبزماندن برگ است؛ بنابراین، به‌تأخیرانداختن تجزیهٔ کلروفیل با عملکرد این هورمون سازگار است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۴۱).
گام سوم: تمایز از نقش سایر هورمون‌ها
حفظ خواب جوانه و کمک به حفظ آب گیاه از نقش‌های آبسیزیک اسید است. همچنین، جدایی برگ از شاخه با افزایش نسبت اتیلن به اکسین و تولید آنزیم‌های تجزیه‌کنندهٔ دیواره در ناحیهٔ جداکننده ارتباط دارد؛ پس نباید آن را به سیتوکینین نسبت داد (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۴۴–۱۴۵).
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است با دیدن واژهٔ «جوانه»، خواب جوانه با مهار رشد جوانهٔ جانبی بر اثر چیرگی رأسی اشتباه گرفته شود. حفظ حالت خواب و باقی‌ماندن برگ‌های پولک‌مانند محافظ جوانه به آبسیزیک اسید مربوط است، نه سیتوکینین.
- گزینهٔ ۳: ممکن است همهٔ نقش‌های سازشی تنظیم‌کننده‌های رشد به یک هورمون نسبت داده شوند؛ اما کاهش اتلاف آب با بسته‌شدن روزنه‌ها در شرایط کم‌آبی، از نقش‌های آبسیزیک اسید است، نه سیتوکینین.
- گزینهٔ ۴: این گزینه ممکن است به دلیل خلط نقش هورمون‌ها در پیری و ریزش برگ انتخاب شود. تشکیل لایهٔ جداکننده با افزایش نسبت اتیلن به اکسین و فعالیت آنزیم‌های تجزیه‌کنندهٔ دیواره ارتباط دارد، نه با نقش سیتوکینین در به‌تأخیرانداختن پیری برگ.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش «شاخه و برگ‌های بیشتر: برهم‌کنش دو تنظیم‌کننده» را به یاد بیاورید؛ کدام تنظیم‌کننده‌ها در چیرگی رأسی نقش دارند؟
- پس از حذف جوانهٔ رأسی، مقدار اکسین در جوانه‌های جانبی کاهش و مقدار یک تنظیم‌کنندهٔ دیگر افزایش می‌یابد. برای شناسایی مادهٔ مصرف‌شده، به اثر تنظیم‌کنندهٔ دوم توجه کنید.
- پس از شناسایی تنظیم‌کننده، نقش آن را در به‌تأخیرانداختن پیری برگ به یاد بیاورید و ببینید کدام تغییر یاخته‌ای با این نقش سازگار است.