سوال ۱۵ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۳ نوبت اول · سوال ۱۵ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۹: پاسخ گیاهان به محرک‌ها
نوعی هورمون گیاهی می‌تواند عمر سبزی خوردن را بعد از برداشت افزایش دهد. کدام دو نقش زیر، به این هورمون تعلق دارد؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. شناسایی هورمون از نشانهٔ سؤال
سبزی خوردن عمدتاً شامل اندام‌های برگی است. سیتوکینین‌ها با به‌تأخیرانداختن پیری برگ‌ها، به حفظ تازگی و افزایش ماندگاری سبزی پس از برداشت کمک می‌کنند؛ بنابراین باید گزینه‌ای را بیابیم که هر دو نقش آن مربوط به سیتوکینین باشد.
۲. بررسی نقش نخست: تحریک تقسیم یاخته
کال، توده‌ای از یاخته‌های تمایزنیافته است. سیتوکینین‌ها تقسیم یاخته‌ای را تحریک می‌کنند؛ پس القای تقسیم در یاخته‌های کال با عملکرد این تنظیم‌کننده سازگار است. البته نباید تحریک تقسیم را با تعیین نوع اندام یکسان دانست؛ در کشت کال، نسبت اکسین و سیتوکینین در تمایز ریشه یا ساقه اهمیت دارد (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۴۱–۱۴۲).
۳. بررسی نقش دوم: کمک به رشد جوانه‌های جانبی
در چیرگی رأسی، جوانهٔ انتهایی از رشد جوانه‌های جانبی جلوگیری می‌کند. با حذف جوانهٔ انتهایی، مقدار سیتوکینین در جوانه‌های جانبی افزایش و مقدار اکسین آن‌ها کاهش می‌یابد و این جوانه‌ها رشد می‌کنند. بنابراین کمک به رشد جوانه‌های جانبی نیز با نقش سیتوکینین سازگار است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۴۱–۱۴۲).
پس هر دو نقشِ «تحریک تقسیم یاخته‌های کال» و «رشد جوانه‌های جانبی» به هورمونی تعلق دارند که پیری برگ را به تأخیر می‌اندازد.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است با دیدن «ایجاد ریشه»، همهٔ تنظیم‌کننده‌های محرک رشد را هم‌اثر بدانید؛ اما تحریک ریشه‌زایی از نقش‌های شناخته‌شدهٔ اکسین است و ریزش میوه با اتیلن ارتباط دارد، نه اینکه هر دو از نقش‌های سیتوکینین باشند.
- گزینهٔ ۳: این گزینه کاربردهای تنظیم‌کننده‌های مختلف را کنار هم آورده است: جانشینی سرما در رویش بعضی دانه‌ها به جیبرلین و مهار علف‌های هرز به کاربرد ترکیبات اکسینی مربوط است؛ هیچ‌کدام ملاک شناسایی سیتوکینین نیست.
- گزینهٔ ۴: ممکن است افزایش ماندگاری سبزی را با به‌خواب‌رفتن اندام‌های گیاه یکسان بگیرید؛ اما خواب جوانه و جلوگیری از رویش دانه درون میوه به آبسیزیک اسید مربوط‌اند، نه سیتوکینین.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- افزایش ماندگاری سبزی پس از برداشت را به «تأخیر در پیری برگ» ارتباط دهید؛ کدام تنظیم‌کنندهٔ رشد چنین اثری دارد؟
- تنظیم‌کنندهٔ موردنظر، سیتوکینین است. یکی از آثار مهم آن را در تکثیر یاخته‌های تمایزنیافتهٔ محیط کشت به یاد آورید.
- برای بررسی نقش دوم، چیرگی رأسی را مرور کنید: پس از حذف رأس ساقه، افزایش سیتوکینین و کاهش اکسین در جوانه‌های کناری چه اثری بر شاخه‌زایی دارد؟