سوال ۱۷۲ · زیستشناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۸ · سوال ۱۷۲ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیستشناسی · زیستشناسی ۲ · فصل ۹: پاسخ گیاهان به محرکها
با قطع جوانه رأسی در ساقه یک گیاه جوان، مقدار نوعی هورمون گیاهی در جوانههای جانبی گیاه افزایش و مقدار نوع دیگری هورمون در این جوانهها کاهش خواهد یافت. در یک گیاه دارای جوانه رأسی ساقه، نقش این دو هورمون به ترتیب کدام است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. شناسایی هورمونها: جوانهٔ رأسی رشد جوانههای جانبی را مهار میکند؛ این پدیده «چیرگی رأسی» نام دارد. با حذف جوانهٔ رأسی، مقدار سیتوکینین در جوانههای جانبی افزایش و مقدار اکسین در آنها کاهش مییابد و زمینهٔ رشد جوانههای جانبی فراهم میشود. بنابراین، ترتیب موردنظر سؤال «سیتوکینین، سپس اکسین» است (زیستشناسی ۲، صفحههای ۱۴۱–۱۴۲).
۲. بررسی نقش هورمون نخست: سیتوکینینها تقسیم یاختهای را تحریک میکنند و با ایجاد یاختههای جدید، پیرشدن اندامهای هوایی را به تأخیر میاندازند؛ به همین دلیل به هورمون جوانی معروفاند (زیستشناسی ۲، صفحهٔ ۱۴۱).
۳. بررسی نقش هورمون دوم: اکسین در تحریک رشد طولی یاختهها نقش دارد. توجه کنید که مهار رشد جوانههای جانبی بهوسیلهٔ اکسین، به معنای مهار همهٔ فرایندهای رشد نیست؛ یک تنظیمکننده میتواند در اندامها و شرایط متفاوت، آثار متفاوتی داشته باشد.
۴. تطبیق با گزینهها: پس نقش نخست باید تأخیر در پیرشدن اندامهای هوایی و نقش دوم باید رشد طولی یاختهها باشد. این دو نقش، بهترتیب با سیتوکینین و اکسین مطابقت دارند.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانشآموز با توجه به نقش اکسین در تحریک ریشهزایی، این گزینه را انتخاب کند؛ اما ریزش برگ با تشکیل لایهٔ جداکننده از آثار اتیلن است، نه سیتوکینین که پس از قطع جوانهٔ رأسی افزایش مییابد.
- گزینهٔ ۳: تحریک تقسیم یاختهای واقعاً از نقشهای سیتوکینین است و میتواند دانشآموز را به انتخاب این گزینه ترغیب کند؛ اما بستهشدن روزنهها در شرایط خشکی به آبسیزیک اسید مربوط است، نه اکسین.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانشآموز اثر بازدارندگی چیرگی رأسی را با کاهش رشد در شرایط نامساعد اشتباه بگیرد؛ اما نقش نخست به آبسیزیک اسید و ایجاد یاختههای جدید از راه تحریک تقسیم یاختهای به سیتوکینین مربوط است، نه بهترتیب سیتوکینین و اکسین.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش «شاخه و برگهای بیشتر: برهمکنش دو تنظیمکننده» را به یاد بیاورید؛ چیرگی رأسی با تغییر مقدار دو تنظیمکننده در جوانههای جانبی ارتباط دارد.
- ابتدا ترتیب هورمونها را مشخص کنید: پس از حذف جوانهٔ رأسی، سیتوکینین در جوانههای جانبی بیشتر و اکسین کمتر میشود.
- اکنون نقشهای این دو هورمون را به همان ترتیب بررسی کنید: هورمون نخست به «هورمون جوانی» معروف است؛ برای هورمون دوم، اثر آن بر بلندشدن یاختهها را به یاد آورید.