سوال ۱۵۸ زیست کنکور تجربی ۱۳۹۹ با پاسخ تشریحی

کلید حل سؤال، توجه به قید «همواره» است؛ عبارتی درست است که به یک مرحلهٔ خاص از چرخه محدود نباشد.

۱. مسیر تنظیم را مشخص می‌کنیم. هورمون‌های $\mathrm{FSH}$ و $\mathrm{LH}$ از هیپوفیز پیشین ترشح می‌شوند. در مبحث هیپوتالاموس و هیپوفیزِ فصل تنظیم عصبی زیست‌شناسی ۲، دو گروه هورمون «آزادکننده» و «مهارکننده» به‌عنوان تنظیم‌کننده‌های ترشح هورمون‌های هیپوفیز پیشین معرفی می‌شوند. بنابراین منظور از دو نوع هورمون مغزی در گزینهٔ چهارم، این دو گروه هورمون هیپوتالاموسی است، نه استروژن و پروژسترونِ تخمدان. در مبحث تولیدمثل نیز به‌طور مشخص آمده است که هورمون آزادکنندهٔ هیپوتالاموس، هیپوفیز پیشین را برای افزایش ترشح $\mathrm{FSH}$ و $\mathrm{LH}$ تحریک می‌کند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۰۶–۱۰۷).

۲. چرا بازخورد منفی «همواره» برقرار نیست؟ افزایش تدریجی و اندک استروژن، ترشح این دو هورمون را مهار می‌کند؛ اما نزدیک تخمک‌گذاری، افزایش شدید استروژن موجب افزایش ترشح آن‌ها، به‌ویژه $\mathrm{LH}$، می‌شود. پس تنظیم بازخوردی در زن می‌تواند منفی یا مثبت باشد و گزینهٔ دوم همیشگی نیست (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۰۶–۱۰۷).

۳. چرا ضخیم‌شدن آندومتر نشانهٔ افزایش همیشگی این هورمون‌ها نیست؟ استروژن رشد لایهٔ داخلی رحم را تحریک می‌کند، ولی افزایش تدریجی همین هورمون می‌تواند ترشح $\mathrm{FSH}$ و $\mathrm{LH}$ را مهار کند. بنابراین ضخیم‌شدن آندومتر الزاماً با افزایش این دو هورمون همراه نیست (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۰۶–۱۰۷).

۴. چرا نقش آن‌ها به معنای تکمیل تخمک‌زایی نیست؟ افزایش ناگهانی $\mathrm{LH}$ موجب تخمک‌گذاری می‌شود، اما یاختهٔ آزادشده هنوز مام‌یاختهٔ ثانویه است، نه یاخته‌ای که تمام مراحل تخمک‌زایی را پایان داده باشد. تکمیل میوز به ورود زامه وابسته است؛ بنابراین گزینهٔ نخست نیز درست نیست (زیست‌شناسی ۲، گفتار تخمک‌زایی و تشکیل تخم، صفحهٔ ۱۰۵–۱۰۶).

پس گزینهٔ چهارم، تنظیم بالادستی هیپوفیز پیشین به‌وسیلهٔ هورمون‌های هیپوتالاموسی را بیان می‌کند و برخلاف گزینه‌های دیگر، به رخدادی مقطعی در چرخه وابسته نیست.

پاسخ: گزینهٔ ۴