سوال ۱۵۹ زیست کنکور تجربی ۱۳۹۹ با پاسخ تشریحی

برای حل سؤال، ابتدا ژن‌نمود والدین را برای هر صفت جداگانه مشخص می‌کنیم.

گام اول: تعیین گروه خونی والدین
دگره‌های $\mathrm{I^A}$ و $\mathrm{I^B}$ نسبت به یکدیگر هم‌توان‌اند و هر دو نسبت به $\mathrm{i}$ بارزند؛ بنابراین فرد دارای گروه خونی $\mathrm{A}$ دگرهٔ $\mathrm{I^B}$ و فرد دارای گروه خونی $\mathrm{B}$ دگرهٔ $\mathrm{I^A}$ ندارد (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۴۱).

چون گروه خونی والدین یکسان است، برای داشتن فرزندانی با گروه‌های خونی $\mathrm{A}$ و $\mathrm{B}$، هر دو باید گروه خونی $\mathrm{AB}$ داشته باشند. والدینِ هر دو $\mathrm{A}$ نمی‌توانند فرزند $\mathrm{B}$ و والدینِ هر دو $\mathrm{B}$ نمی‌توانند فرزند $\mathrm{A}$ داشته باشند؛ والدینِ هر دو $\mathrm{O}$ نیز هیچ‌یک از این دو گروه را ایجاد نمی‌کنند.

پس آمیزش والدین چنین است:
$\mathrm{I^A I^B}\times\mathrm{I^A I^B}$

با کنار هم قرار دادن دگره‌های گامت‌های والدین، ژن‌نمودهای ممکن فرزندان عبارت‌اند از:
$\mathrm{I^A I^A},\quad \mathrm{I^A I^B},\quad \mathrm{I^B I^B}$

این همان روش تعیین ژن‌نمود فرزندان با ترکیب گامت‌هاست که در کتاب توضیح داده شده است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۴۲). بنابراین فرزندان می‌توانند گروه خونی $\mathrm{A}$، $\mathrm{AB}$ یا $\mathrm{B}$ داشته باشند، اما گروه خونی $\mathrm{O}$ ممکن نیست؛ در نتیجه گزینه‌های ۱ و ۳ حذف می‌شوند.

گام دوم: بررسی فنیل‌کتونوری
فقدان آنزیم تجزیه‌کنندهٔ فنیل‌آلانین در این مسئله مربوط به فنیل‌کتونوری است که وراثت مستقل از جنس و نهفته دارد. اگر دگرهٔ سالم را $P$ و دگرهٔ بیماری را $p$ بنامیم، دختر مبتلا ژن‌نمود $pp$ دارد. پس هر یک از والدین سالم باید ناقل باشند:
$Pp\times Pp$

از این آمیزش، فرزند با ژن‌نمود $pp$ نیز به وجود می‌آید. مستقل از جنس بودن صفت یعنی هم دختر و هم پسر می‌توانند مبتلا باشند؛ بنابراین تولد پسر فاقد این آنزیم ممکن است.

گام سوم: بررسی هموفیلی
فقدان عامل انعقادی هشت، هموفیلی با الگوی نهفتهٔ وابسته به فام‌تن $\mathrm{X}$ است. دگرهٔ سالم را $X^H$ و دگرهٔ بیماری را $X^h$ در نظر می‌گیریم. پدر سالم است، پس ژن‌نمود او $X^H Y$ است. پسر مبتلا، با ژن‌نمود $X^h Y$، دگرهٔ بیماری را از مادر گرفته است؛ بنابراین مادر سالم، ناقل و دارای ژن‌نمود $X^H X^h$ است.

همهٔ دختران، $X^H$ پدر را دریافت می‌کنند؛ پس یا $X^H X^H$ یا $X^H X^h$ هستند و هیچ‌کدام مبتلا به هموفیلی نمی‌شوند. بنابراین گزینهٔ ۴ ناممکن است.

اما پسر می‌تواند $X^H$ را از مادر و $Y$ را از پدر بگیرد و عامل انعقادی هشت را داشته باشد. همچنین می‌تواند از هر دو والد دگرهٔ $p$ بگیرد و فاقد آنزیم تجزیه‌کنندهٔ فنیل‌آلانین باشد؛ دریافت $\mathrm{I^A}$ از یک والد و $\mathrm{I^B}$ از والد دیگر نیز گروه خونی $\mathrm{AB}$ را ایجاد می‌کند. پس مجموعهٔ ویژگی‌های گزینهٔ ۲ امکان‌پذیر است.

پاسخ: گزینهٔ ۲