سوال ۲۰۰ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۹ · سوال ۲۰۰ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۶: از یاخته تا گیاه
در ارتباط با وسیع‌ترین بخش ساقهٔ اصلی (تنه) یک درخت ده ساله، کدام مورد صحیح است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
گام اول ـ شناسایی وسیع‌ترین بخش تنه: در رشد پسین، کامبیوم آوندساز به سمت داخل، بافت چوبی پسین و به سمت بیرون، بافت آبکشی پسین تولید می‌کند. مقدار چوب تولیدشده بسیار بیشتر از آبکش است؛ بنابراین با گذشت چند سال، بافت چوبی انباشته می‌شود و وسیع‌ترین بخش تنه را تشکیل می‌دهد (زیست‌شناسی ۱، صفحات ۹۲–۹۳).
گام دوم ـ بررسی ویژگی دیواره‌ها: «چوبی شدن» با «چوب‌پنبه‌ای شدن» متفاوت است. چوبی شدن دیواره با حضور لیگنین ارتباط دارد؛ برای نمونه، کتاب این ویژگی را برای دیوارهٔ یاخته‌های اسکلرانشیمی بیان می‌کند (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۸۸). در مقابل، یاخته‌های دارای دیوارهٔ چوب‌پنبه‌ای از فعالیت کامبیوم چوب‌پنبه‌ساز به سمت بیرون ایجاد می‌شوند و جزئی از پیراپوست‌اند، نه بافت چوبی تنه (زیست‌شناسی ۱، صفحات ۹۲–۹۳). پس وسیع‌ترین بخش تنه فاقد یاخته‌هایی با دیوارهٔ چوب‌پنبه‌ای است.
گام سوم ـ کنار گذاشتن سایر عبارت‌ها: دو نوع مریستم پسین در ساقهٔ درخت وجود دارند، اما نباید ویژگی کل ساقه را به بافت چوبی نسبت داد. همچنین بافت چوبی، با وجود غیرفعال شدن بخش‌های قدیمی‌تر آن، از طریق بخش‌های فعال خود نقش اصلی را در هدایت شیرهٔ خام دارد. سرانجام، وجود پارانشیم در چوب به معنای وجود عدسک در آن نیست؛ عدسک‌ها نواحی تبادل گاز در پیراپوست‌اند (زیست‌شناسی ۱، صفحات ۹۲–۹۳).
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است وجود دو نوع مریستم پسین در ساقهٔ درخت را به وسیع‌ترین بخش آن تعمیم دهید؛ اما این بخش، بافت چوبی است و دو کامبیوم آوندساز و چوب‌پنبه‌ساز را درون خود ندارد.
- گزینهٔ ۳: ممکن است با توجه به غیرفعال شدن بخش‌های قدیمی چوب، نقش هدایتی را از کل بافت چوبی نفی کنید؛ درحالی‌که بخش‌های فعال این بافت، مسیر اصلی انتقال شیرهٔ خام هستند.
- گزینهٔ ۴: وجود یاخته‌های پارانشیمی در بافت چوبی می‌تواند گمراه‌کننده باشد؛ اما عدسک‌ها در پیراپوست قرار دارند، نه در بافت چوبی که وسیع‌ترین بخش تنه است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- مبحث رشد پسین ساقه را به یاد آورید: کدام بافت بر اثر فعالیت چندسالهٔ کامبیوم، بیشترین حجم تنه را تشکیل می‌دهد؟
- کامبیوم آوندساز به سمت داخل و بیرون بافت‌های متفاوتی می‌سازد و مقدار تولید آن در دو سمت برابر نیست؛ از این نکته برای شناسایی بخش مورد سؤال استفاده کنید.
- پس از شناسایی بافت، میان «چوبی شدن دیواره» و «چوب‌پنبه‌ای شدن دیواره» تفاوت بگذارید؛ همچنین توجه کنید که عدسک به پیراپوست مربوط است.