سوال ۴۳ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۵ · سوال ۴۳ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۱: دنیای زنده
کدام مورد دربارهٔ آنچه که در زیست‌شناسی نوین به‌عنوان سامانه درنظر گرفته می‌شود، نادرست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. ابتدا منظور از «سامانه» را مشخص می‌کنیم. در زیست‌شناسی نوین، جاندار سامانه‌ای است که اجزای آن با یکدیگر ارتباط دارند. بنابراین، برای شناخت ویژگی‌های آن، هم شناخت اجزا و هم شناخت ارتباط میان آن‌ها لازم است؛ بررسی جداگانهٔ اجزا به‌تنهایی کافی نیست (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۳).
۲. گزینهٔ ۱ درست است. ترتیب سطح‌های آغازین سازمان‌یابی حیات عبارت است از: یاخته، بافت، اندام، دستگاه و جاندار. پس جاندار در سطح پنجم قرار دارد و چون خود جاندار یک سامانه محسوب می‌شود، سامانه می‌تواند در این سطح باشد. توجه کنید که «سامانه» در این بحث، مترادفِ صرفِ «دستگاه» نیست.
۳. گزینهٔ ۲ درست است. نگرش بین‌رشته‌ای یعنی برای شناخت سامانه‌های زنده از دانش رشته‌های دیگر نیز استفاده کنیم. برای مثال، بررسی ژن‌ها می‌تواند به مفاهیم و روش‌های آمار، علوم رایانه و مهندسی نیاز داشته باشد (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۳).
۴. گزینهٔ ۳ نادرست است. واژهٔ «فقط» در این گزینه، شناخت دقیق اجزا را برای توضیح ویژگی‌های سامانه کافی می‌داند؛ درحالی‌که ویژگی‌های سامانه به ارتباط و تعامل اجزا نیز وابسته‌اند. این گزینه برخلاف اصل کل‌نگری است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۳).
۵. گزینهٔ ۴ درست است. جاندار تمام انرژی دریافتی را برای فعالیت‌های زیستی به کار نمی‌گیرد؛ بخشی از انرژی به صورت گرما به محیط منتقل می‌شود. بنابراین، این گزینه دلیلی برای انتخاب شدن به‌عنوان عبارت نادرست ندارد.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز «سامانه» را فقط به معنای «دستگاه» بگیرد و جایگاه آن را با سطح پنجم اشتباه کند. اما در این بحث، خود جاندار نیز سامانه است و جاندار در سطح پنجم سازمان‌یابی حیات قرار دارد؛ پس این عبارت درست است.
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانش‌آموز تصور کند شناخت جانداران فقط به اطلاعات زیست‌شناختی نیاز دارد. درحالی‌که استفاده از رشته‌هایی مانند آمار، علوم رایانه و مهندسی به شناخت سامانه‌های زنده کمک می‌کند؛ بنابراین این عبارت درست است.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز گمان کند تمام انرژی دریافتی جاندار صرف فعالیت‌های زیستی می‌شود. اما بخشی از انرژی به صورت گرما از دسترس آن خارج می‌شود؛ پس استفاده از تنها بخشی از انرژی دریافتی برای فعالیت‌های زیستی، عبارت درستی است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش «کل‌نگری» در گفتار زیست‌شناسی نوین را به یاد بیاورید؛ چرا کتاب جاندار را یک سامانه می‌داند؟
- میان شناخت اجزای یک سامانه و شناخت ارتباط آن اجزا تفاوت بگذارید. آیا شناخت هر قطعهٔ جورچین به‌تنهایی برای شناخت تصویر کامل کافی است؟
- در عبارت‌ها دنبال ادعایی بگردید که نقش روابط میان اجزا را نادیده می‌گیرد؛ این ادعا با کل‌نگری سازگار نیست.