سوال ۴۴ زیست کنکور تجربی ۱۴۰۵ با پاسخ تشریحی

گام اول: الگوی وراثت را مشخص می‌کنیم.
هموفیلی صفتی وابسته به $X$ و نهفته است. زن سالم می‌تواند ژن‌نمود $X^H X^H$ یا $X^H X^h$ داشته باشد؛ زن با ژن‌نمود دوم، ناقل است. ژن‌نمود مرد سالم $X^H Y$ و مرد بیمار $X^h Y$ است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۴۳).

گام دوم: شرط مربوط به پسران را بررسی می‌کنیم.
پسر، فام‌تن $Y$ را از پدر و فام‌تن $X$ را از مادر می‌گیرد. اگر مادر برای این ژن خالص باشد، همهٔ پسران از نظر این صفت ژن‌نمود یکسانی خواهند داشت؛ بنابراین یا همگی شبیه پدرند یا همگی با او تفاوت دارند. برای آنکه فقط بعضی از پسران امکان تفاوت با پدر را داشته باشند، مادر باید ناقل و دارای ژن‌نمود $X^H X^h$ باشد.

گام سوم: شرط مربوط به دختران را اضافه می‌کنیم.
مادر ناقل از نظر رخ‌نمود سالم است؛ پس همهٔ دختران نیز باید سالم باشند. اگر پدر سالم و دارای ژن‌نمود $X^H Y$ باشد، همهٔ دختران از او $X^H$ می‌گیرند و مستقل از دگرهٔ دریافتی از مادر، سالم خواهند بود. این نتیجه با نهفته بودن دگرهٔ بیماری سازگار است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۴۳).

آمیزش موردنظر چنین است:
$X^H X^h \times X^H Y$

با ترکیب گامت‌های والدین، ژن‌نمودهای فرزندان به دست می‌آید؛ همان روشی که کتاب برای مربع پانت توضیح داده است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۴۲):

• دختران: $X^H X^H$ یا $X^H X^h$؛ هر دو سالم‌اند و از نظر رخ‌نمود به مادر شباهت دارند.
• پسران: $X^H Y$ یا $X^h Y$؛ پسر سالم ژن‌نمودی مانند پدر دارد، ولی پسر بیمار با او متفاوت است. احتمال هرکدام در میان پسران $\frac{1}{2}$ است.

نکتهٔ تعیین‌کننده: عبارت «مادر سالم» لزوماً به معنای «مادر غیرناقل» نیست. در گزینهٔ اول، مادر می‌تواند ناقل باشد و در این صورت هر دو شرط سؤال برقرار می‌شوند. اگر مادر غیرناقل باشد، هیچ‌یک از پسران با پدر تفاوت نخواهند داشت؛ واژهٔ «ممکن است» در صورت سؤال، امکان ناقل بودن مادر را مهم می‌کند.

پاسخ: گزینهٔ ۱