سوال ۳۳ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۵ · سوال ۳۳ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۷: تولیدمثل
با توجه به انواع روش‌های تولیدمثلی در زنبورعسل و بعضی مارها، کدام مورد نادرست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای یافتن عبارت نادرست، باید هم مسیر تشکیل زاده و هم قیدهای «بعضی» و «هر صفت» را بررسی کنیم.
۱. مسیرهای تولیدمثل را مشخص می‌کنیم.
طبق کتاب، در بکرزایی تخمک بدون لقاح رشد می‌کند. در زنبور عسل، تخمک تک‌لاد با تقسیم‌های رشتمان، زنبور نر تک‌لاد می‌سازد. در بعضی مارها، ابتدا فام‌تن‌های تخمک دو برابر می‌شوند و سپس رشد زادهٔ دولاد آغاز می‌شود. تخمک در هر دو حالت از جانور مادهٔ دولاد و با کاستمان به وجود آمده است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۱۶).
۲. علت نادرستی گزینهٔ ۲ را بررسی می‌کنیم.
این گزینه ادعا می‌کند ژن‌نمود زاده در «هر صفت» با مادر متفاوت است؛ اما چنین تفاوتی الزامی نیست. برای مثال، مار ماده‌ای را در نظر بگیرید که برای یک صفت، ژن‌نمود خالص دارد. تخمک آن برای این ژن دارای دگرهٔ است. با دو برابر شدن فام‌تن‌های تخمک در بکرزایی، ژن‌نمود زاده برای همین صفت دوباره می‌شود:
پس یاختهٔ پیکری زاده می‌تواند برای یک صفت، ژن‌نمودی همانند مادر داشته باشد. همین مثال برای رد ادعای «تفاوت در هر صفت» کافی است؛ لازم نیست ژن‌نمود مادر و زاده را در همهٔ صفات یکسان بدانیم. این نتیجه از سازوکار بکرزایی مار در شکل کتاب به دست می‌آید (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۱۶).
۳. درستی سایر گزینه‌ها را کنترل می‌کنیم.
گزینهٔ ۱ درست است؛ زیرا تخمک‌های جانوران مادهٔ مورد بحث با کاستمان، یعنی تقسیم کاهشی، ایجاد می‌شوند. تشکیل زامه‌های زنبور نر با رشتمان، درستی عبارت «بعضی از یاخته‌های جنسی» را نقض نمی‌کند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۱۶).
گزینهٔ ۳ درست است؛ زیرا در بکرزایی، تخمک پس از تشکیل و بدون لقاح می‌تواند مراحل چرخهٔ یاخته‌ای، از جمله همانندسازی و تقسیم، را طی کند و منشأ زاده شود (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۱۶).
گزینهٔ ۴ درست است؛ زیرا در روش‌های مورد بحث، تشکیل زاده به تخمکی وابسته است که ابتدا با کاستمان، نصف تعداد فام‌تن‌های جانور ماده را دریافت کرده است؛ یعنی . این تخمک ممکن است لقاح یابد، بدون لقاح زادهٔ تک‌لاد بسازد یا پس از دو برابر شدن فام‌تن‌ها منشأ زادهٔ دولاد شود (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۱۶).
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است با توجه به تشکیل زامه‌های زنبور نر از راه رشتمان، این عبارت را نادرست بدانید؛ اما عبارت دربارهٔ «بعضی» یاخته‌های جنسی است. تخمک‌های زنبور ماده و مار ماده با کاستمان تشکیل می‌شوند؛ پس عبارت درست است.
- گزینهٔ ۳: ممکن است تصور کنید یاختهٔ جنسی فقط پس از لقاح می‌تواند وارد تقسیم شود. در بکرزایی، تخمک بدون لقاح نیز می‌تواند همانندسازی و تقسیم یاخته‌ای انجام دهد؛ بنابراین عبارت درست است.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دولاد بودن مار حاصل از بکرزایی باعث شود نقش تخمک تک‌لاد را نادیده بگیرید. در این حالت نیز ابتدا تخمکی با نصف تعداد فام‌تن‌های مادر تشکیل می‌شود و سپس تعداد فام‌تن‌های آن دو برابر می‌شود؛ پس عبارت درست است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- شکل انواع بکرزایی در صفحهٔ ۱۱۶ زیست‌شناسی ۲ را مرور کنید؛ سرنوشت تخمک در زنبور عسل و مار یکسان نیست.
- بین «تغییر تعداد مجموعه‌های فام‌تنی» و «تفاوت ژن‌نمود در تک‌تک صفات» تمایز بگذارید. آیا کاستمان الزاماً ژن‌نمود هر صفت را متفاوت می‌کند؟
- برای بررسی ادعای مربوط به ژن‌نمود، یک مار مادهٔ خالص برای یک صفت را در نظر بگیرید؛ دگرهٔ موجود در تخمک و نتیجهٔ دو برابر شدن آن را با ژن‌نمود مادر مقایسه کنید.