سوال ۱۳۸ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۱ · سوال ۱۳۸ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۳: تبادلات گازی
چند مورد، درباره پرندگان درست است؟
- همهٔ کیسههای هوادار جلویی همانند اغلب کیسههای هوادار عقبی، بهصورت جفت وجود دارند.
- همهٔ کیسههای هوادار عقبی همانند همهٔ کیسههای هوادار جلویی، به تبادل گازهای تنفسی کمک میکنند.
- همهٔ کیسههای هوادار عقبی همانند اغلب کیسههای هوادار جلویی، در محل دو شاخهشدن نای قرار دارند.
- همهٔ کیسههای هوادار جلویی همانند همهٔ کیسههای هوادار عقبی، در پی حرکات میانبند (دیافراگم) تغییر حجم میدهند.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای بررسی عبارت‌ها باید میان نقش کیسههای هوادار در تهویه و نقش شش‌ها در تبادل گازها تفاوت بگذاریم و به قید «همه» توجه کنیم.
عبارت نخست: نادرست است. در میان کیسههای هوادار جلویی، کیسهٔ بدون جفت نیز وجود دارد؛ بنابراین نمی‌توان همهٔ آن‌ها را جفت دانست. کیسههای عقبی نیز بهصورت جفت دیده می‌شوند. پس بخش مربوط به «همهٔ کیسههای هوادار جلویی» برای رد عبارت کافی است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۴۶، شکل ۲۳).
عبارت دوم: درست است. کیسههای هوادار جلویی و عقبی با مشارکت در تهویهٔ شش‌ها، به تبادل گازهای تنفسی کمک میکنند. کتاب نیز افزایش کارایی تنفس پرندگان را به وجود کیسههای هوادار در کنار شش‌ها مرتبط می‌داند. دقت کنید که عبارت از «کمک به تبادل گازها» سخن می‌گوید، نه اینکه خود کیسه‌ها محل تبادل گاز با خون باشند (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۴۶).
عبارت سوم: نادرست است. کیسههای هوادار عقبی در بخش‌های عقب‌تر دستگاه تنفسی قرار دارند، نه همگی در محل دوشاخه‌شدن نای. بنابراین جایگاهی که در این عبارت به همهٔ کیسههای عقبی نسبت داده شده، با شکل کتاب سازگار نیست (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۴۶، شکل ۲۳).
عبارت چهارم: نادرست است. پرندگان میانبند ندارند؛ پس تغییر حجم کیسههای هوادار آن‌ها نمی‌تواند در پی حرکت این ساختار باشد. نباید سازوکار تهویهٔ انسان را به پرندگان تعمیم داد؛ توضیح قرارگرفتن شش‌ها روی میانبند در صفحهٔ ۴۰، مربوط به دستگاه تنفسی انسان است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۴۰).
در نتیجه، فقط عبارت دوم درست است و تعداد عبارت‌های درست برابر با است.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است با توجه به جفت‌بودن بسیاری از کیسههای هوادار، عبارت نخست را هم درست بشمارید؛ اما در میان کیسههای جلویی، کیسهٔ بدون جفت نیز وجود دارد و قید «همه» این عبارت را نادرست می‌کند.
- گزینهٔ ۳: ممکن است علاوه بر عبارت دوم، عبارت‌های نخست و چهارم را نیز درست بدانید. درحالی‌که همهٔ کیسههای جلویی جفت نیستند و پرندگان نیز میانبند ندارند که حرکات آن موجب تغییر حجم کیسه‌ها شود.
- گزینهٔ ۴: این انتخاب می‌تواند ناشی از تعمیم سازوکار تهویهٔ انسان به پرندگان و بی‌توجهی به قیدهای مکانی و «همه» باشد. عبارت‌های نخست، سوم و چهارم نادرست‌اند؛ کمک همهٔ کیسه‌ها به تنفس به معنای یکسان‌بودن آرایش، جایگاه و سازوکار تغییر حجم آن‌ها نیست.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- شکل دستگاه تنفسی پرنده در صفحهٔ ۴۶ را مرور کنید؛ به جفت یا منفرد بودن کیسه‌ها و تفاوت جایگاه کیسههای جلویی و عقبی توجه کنید.
- میان «کمک به تبادل گازها» و «محل انجام تبادل گازها بودن» تفاوت بگذارید؛ کیسههای هوادار با کمک به تهویه، کارایی تنفس را افزایش میدهند.
- پیش از شمارش نهایی، قید «همه» را در عبارت‌های مربوط به جفت‌بودن و محل قرارگیری بررسی کنید؛ همچنین به یاد آورید که پرندگان میانبند ندارند.