سوال ۱۶۲ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۱ · سوال ۱۶۲ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۳: تبادلات گازی
چند مورد، درباره ساختار حبابکهای ریهٔ انسان درست است؟
- در سطح یاختههای نوع دوم زوائد ریزی یافت میشود.
- فقط در بین دو یاخته نوع دوم مجاور، منفذی وجود دارد.
- یاختههای نوع اول و یاختههای مویرگها، غشای پایهٔ مشترک دارند.
- فقط در سیتوپلاسم یاختههای نوع اول، شبکهای از لولهها و کیسههای گسترده وجود دارد.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، هر عبارت را جداگانه بررسی می‌کنیم:
۱. «در سطح یاختههای نوع دوم زوائد ریزی یافت میشود»: درست است. در شکل ساختار حبابک‌ها، سطح رو به هوای یاختهٔ نوع دوم دارای زوائد ریز یا ریزپرز است. این زوائد را نباید با مژک اشتباه گرفت؛ کتاب تصریح می‌کند که مخاط مژک‌دار در محل حبابک‌ها وجود ندارد (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۳۸، شکل ۱۱؛ صفحهٔ ۳۷).
۲. «فقط در بین دو یاختهٔ نوع دوم مجاور، منفذی وجود دارد»: نادرست است. منافذ دیواره، فضای حبابکهای مجاور را به یکدیگر مرتبط می‌کنند و محل آن‌ها به فاصلهٔ میان دو یاختهٔ نوع دوم محدود نیست. بنابراین قید «فقط» این عبارت را نادرست می‌کند (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۳۸، شکل ۱۱).
۳. «یاختههای نوع اول و یاختههای مویرگها، غشای پایهٔ مشترک دارند»: درست است. یاختههای نوع اول، سنگفرشی و نازک‌اند. در محل‌های متعددِ تماس دیوارهٔ حبابک و مویرگ، غشای پایهٔ آن‌ها مشترک است؛ این ویژگی فاصلهٔ انتشار گازهای تنفسی را کاهش می‌دهد. منظور، مشترک بودن غشای پایه در این نواحی است، نه در تمام سطح حبابک (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۳۸).
۴. «فقط در سیتوپلاسم یاختههای نوع اول، شبکهای از لولهها و کیسههای گسترده وجود دارد»: نادرست است. این توصیف به شبکهٔ آندوپلاسمی اشاره دارد که منحصر به یاختههای نوع اول نیست. یاختههای نوع دوم نیز این اندامک را دارند؛ این یاخته‌ها مسئول ترشح عامل سطح‌فعال‌اند (زیست‌شناسی ۱، فصل اول، مبحث ساختار یاخته؛ صفحهٔ ۳۸، مبحث یاختههای دیوارهٔ حبابک).
پس عبارت‌های نخست و سوم درست‌اند و در مجموع دو مورد صحیح است.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است با اشتباه گرفتن زوائد ریز یاختهٔ نوع دوم با مژک، عبارت نخست را نادرست بدانید و فقط عبارت سوم را بپذیرید. نبود مخاط مژک‌دار در حبابک‌ها به معنی نبود ریزپرز در سطح یاختهٔ نوع دوم نیست.
- گزینهٔ ۳: ممکن است علاوه بر عبارت‌های نخست و سوم، عبارت چهارم را هم درست بدانید؛ چون یاختههای نوع اول گسترده و پهن‌اند. اما شبکهٔ آندوپلاسمی منحصر به این یاخته‌ها نیست و یاختههای ترشح‌کنندهٔ نوع دوم نیز آن را دارند.
- گزینهٔ ۴: این انتخاب می‌تواند ناشی از نادیده گرفتن قید «فقط» در عبارت‌های دوم و چهارم باشد. نه منافذ میان حبابک‌ها به مجاورت دو یاختهٔ نوع دوم محدودند و نه شبکهٔ آندوپلاسمی فقط در یاختههای نوع اول وجود دارد.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- شکل ساختار حبابک‌ها در صفحهٔ ۳۸ زیست‌شناسی ۱ را مرور کنید؛ به سطح یاختهٔ نوع دوم، منافذ دیواره و محل تماس حبابک با مویرگ توجه کنید.
- در دو عبارت دارای «فقط»، انحصاری بودن ویژگی را بررسی کنید. همچنین توصیف «شبکهای از لولهها و کیسه‌ها» به کدام اندامک اشاره دارد؟
- نبود مخاط مژک‌دار را با نبود هرگونه زائدهٔ سطحی یکسان نگیرید. از سوی دیگر، یاختهٔ ترشح‌کنندهٔ عامل سطح‌فعال نیز شبکهٔ آندوپلاسمی دارد؛ اکنون درستی هر عبارت را جداگانه مشخص و موارد درست را بشمارید.