سوال ۱۶۴ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۱ · سوال ۱۶۴ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۳ · فصل ۵: از ماده به انرژی
کدام مورد، درباره یک تار ماهیچه‌ای دلتایی درست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. ابتدا نوع یاخته را مشخص می‌کنیم. تار ماهیچه‌ای دلتایی، یاخته‌ای ماهیچه‌ای اسکلتی و دارای راکیزه است. راکیزه نیز دنای مستقل و دستگاه پروتئین‌سازی مخصوص خود را دارد؛ بنابراین نوکلئیک‌اسیدها از اجزای آن هستند (زیست‌شناسی ۳، صفحات ۶۷–۶۸).
۲. رادیکال‌های آزاد واکنش‌پذیری زیادی دارند و می‌توانند با آسیب‌زدن به مولکول‌های زیستی، راکیزه را تخریب کنند. کتاب به‌طور مشخص آسیب رادیکال‌های آزاد به دنای راکیزه را نیز مطرح کرده است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۷۵).
۳. پاداکسنده‌ها با رادیکال‌های آزاد واکنش می‌دهند و از اثر تخریبی آنها بر مولکول‌های زیستی می‌کاهند. در این نقش، پاداکسنده با واگذاری الکترون، خودش اکسایش می‌یابد و رادیکال آزاد را خنثی می‌کند؛ در نتیجه، مولکول‌های حساس، از جمله نوکلئیک‌اسیدهای راکیزه، از آسیب حفظ می‌شوند (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۷۵). پس اکسایش‌یافتن پاداکسنده با نقش حفاظتی آن تناقضی ندارد؛ این حفاظت نتیجهٔ همان واکنش است، نه اینکه الزاماً پاداکسندهٔ اکسایش‌یافته واکنش حفاظتی تازه‌ای انجام دهد. بنابراین گزینهٔ ۳ درست است.
۴. بررسی سایر گزینه‌ها:
- گزینهٔ ۱: سیانید زنجیرهٔ انتقال الکترون را متوقف می‌کند (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۷۵)، اما محل تشکیل آب، سمت بخش داخلی راکیزه است، نه فضای بین دو غشا. ضمن آنکه قندکافت همچنان می‌تواند مستقل از این زنجیره، بسازد.
- گزینهٔ ۲: هرچند پیرووات برای اکسایش در راکیزه، با انتقال فعال وارد آن می‌شود (زیست‌شناسی ۳، صفحات ۶۷–۶۸)، این سرنوشت همیشگی آن نیست. در تخمیر لاکتیکیِ تار ماهیچه‌ای، پیرووات در سیتوپلاسم به لاکتات تبدیل می‌شود؛ پس قید «همواره» نادرست است.
- گزینهٔ ۴: انرژی انتقال به فضای بین دو غشا از الکترون‌های پرانرژی زنجیره تأمین می‌شود، اما و الزاماً فقط حاصل اکسایش گلوکز نیستند؛ تجزیهٔ مواد آلی دیگر نیز در تأمین آنها نقش دارد. بنابراین قید «همواره» این گزینه نیز نادرست است.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است با توجه به اثر سیانید بر زنجیرهٔ انتقال الکترون، این عبارت درست به نظر برسد؛ اما تشکیل آب در سمت بخش داخلی راکیزه رخ می‌دهد، نه در فضای بین دو غشا. همچنین توقف این زنجیره به معنی توقف تمام راه‌های تولید ، از جمله تولید آن در قندکافت، نیست.
- گزینهٔ ۲: کتاب ورود پیرووات به راکیزه را با انتقال فعال توضیح داده است، اما واژهٔ «همواره» عبارت را نادرست می‌کند؛ در تار ماهیچه‌ای و هنگام تأمین انرژی از راه تخمیر لاکتیکی، پیرووات در سیتوپلاسم مصرف می‌شود و وارد راکیزه نمی‌شود.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز چون تنفس یاخته‌ای را با اکسایش گلوکز آموخته است، منشأ همهٔ حامل‌های الکترون را گلوکز بداند؛ درحالی‌که تجزیهٔ مواد آلی دیگر، مانند اسیدهای چرب، نیز می‌تواند حامل‌های الکترون موردنیاز زنجیره را تأمین کند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش «سلامت بدن: پاداکسنده‌ها» را مرور کن و به ارتباط رادیکال آزاد، گرفتن الکترون و آسیب به مولکول‌های زیستی توجه کن.
- اکسایش یعنی از دست دادن الکترون؛ بررسی کن ماده‌ای که به رادیکال آزاد الکترون می‌دهد، خودش چه تغییری می‌کند و چگونه از مولکول‌های دیگر محافظت می‌کند.
- راکیزه دنای مستقل دارد؛ اگر رادیکال آزاد به‌جای گرفتن الکترون از اجزای راکیزه، با یک مولکول محافظ واکنش دهد، سرنوشت آن مولکول محافظ و نوکلئیک‌اسیدهای راکیزه را جداگانه بررسی کن.