سوال ۱۶۵ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۱ · سوال ۱۶۵ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۳ · فصل ۷: فناوری‌های نوین زیستی
کدام مورد، عبارت زیر را به‌طور مناسب کامل می‌کند؟
«به‌طور معمول در انسان، هر نوع یاختهٔ بنیادی که ..................»
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای کامل‌کردن عبارت، باید محل حضور هر نوع یاختهٔ بنیادی را با توان تمایز آن تطبیق دهیم و به قیدهای «هر نوع»، «تنها» و «همه» توجه کنیم.
گام اول ـ شناسایی یاختهٔ مورد نظر: یاخته‌های بنیادیِ موجود در میان یاخته‌های کاملاً تمایزیافتهٔ بافت‌های بدن، از نوع بنیادی بالغ‌اند. این یاخته‌ها توان تکثیر دارند و می‌توانند برخی انواع یاخته‌های بدن را ایجاد کنند. برای مثال، یاخته‌های بنیادی کبد می‌توانند به یاختهٔ کبدی یا یاختهٔ مجرای صفراوی تمایز یابند؛ بنابراین حضور در بافت تمایزیافته به معنای توان ایجاد همهٔ یاخته‌های بدن نیست (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۹۸–۹۹).
گام دوم ـ تطبیق با عبارت درست: گزینهٔ ۴ دقیقاً همین ارتباط را بیان می‌کند: یاختهٔ بنیادی بالغ در میان یاخته‌های تمایزیافته حضور دارد و توان ایجاد بعضی از انواع یاخته‌های بدن را دارد.
گام سوم ـ بررسی سایر عبارت‌ها:
- گزینهٔ ۱: هم یاخته‌های بنیادی بالغ و هم یاخته‌های بنیادی جنینی را می‌توان پس از جداسازی کشت داد. پس از قابلیت کشت نمی‌توان نتیجه گرفت که آن نوع یاخته در بافت‌های هر فرد بالغ نیز یافت می‌شود (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۹۸–۱۰۰).
- گزینهٔ ۲: یاخته‌های بنیادیِ پیش از لانه‌گزینی شامل یاخته‌های مرحلهٔ مورولا نیز می‌شوند. طبق شکل کتاب، این یاخته‌ها توان ایجاد یاخته‌های جنینی و خارج‌جنینی، از جمله یاخته‌های جفت و پرده‌ها، را دارند؛ در نتیجه، محدودکردن توان تمایز آن‌ها به لایه‌های جنینی نادرست است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۹۹–۱۰۰، شکل ۱۰).
- گزینهٔ ۳: باقی‌ماندن یاخته‌های بنیادی بالغ در طول زندگی به معنای توان ایجاد همهٔ انواع یاخته‌های تخصص‌یافته نیست. نمونهٔ یاخته‌های بنیادی کبد نشان می‌دهد که توان تمایز این یاخته‌ها محدودتر است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۹۹).
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است قابلیت کشت را ویژگی اختصاصی یاخته‌های بنیادی بالغ بدانید؛ اما یاخته‌های بنیادی جنینی نیز پس از جداسازی کشت داده می‌شوند و در بافت‌های فرد بالغ وجود ندارند. پس قابلیت کشت، دلیل بالغ‌بودن یاختهٔ بنیادی نیست.
- گزینهٔ ۲: این گزینه از تعمیم ویژگی یاخته‌های تودهٔ درونی به همهٔ یاخته‌های بنیادی پیش از لانه‌گزینی ناشی می‌شود. یاخته‌های بنیادی مورولا می‌توانند علاوه بر یاخته‌های جنینی، یاخته‌های خارج‌جنینی مانند یاخته‌های جفت و پرده‌ها را نیز ایجاد کنند؛ بنابراین قید «تنها» نادرست است.
- گزینهٔ ۳: ممکن است ماندگاری یاخته‌های بنیادی بالغ با توان تمایزی گستردهٔ یاخته‌های بنیادی جنینی اشتباه گرفته شود. یاخته‌های بنیادی بالغ توان تمایز محدودتری دارند و نمی‌توانند همهٔ انواع یاخته‌های تخصص‌یافتهٔ بدن را ایجاد کنند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- تفاوت یاخته‌های بنیادی بالغ و جنینی را از نظر محل حضور و گسترهٔ توان تمایز در گفتار مهندسی بافت مرور کنید.
- قابلیت کشت‌دادن به یاخته‌های بنیادی بالغ اختصاص ندارد؛ همچنین همهٔ یاخته‌های بنیادیِ پیش از لانه‌گزینی، توان تمایزی یکسانی ندارند.
- به نمونهٔ یاخته‌های بنیادی کبد توجه کنید: این یاخته‌ها در بافت بدن حضور دارند، اما مسیرهای تمایزشان محدود است. این دو ویژگی را با عبارت‌های سؤال تطبیق دهید.