سوال ۱۶۵ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۸ · سوال ۱۶۵ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۳ · فصل ۷: فناوری‌های نوین زیستی
کدام عبارت، در ارتباط با ساختار انسولین، درست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید ترتیب بخش‌های پیش‌انسولین را از انتهای آمینی بشناسیم و آن را با ساختار انسولین فعال مقایسه کنیم.
گام اول ـ تشخیص ساختار پیش‌انسولین: پیش‌انسولین یک زنجیرهٔ پلی‌پپتیدی پیوسته است. مطابق شکل سیزده، ترتیب بخش‌های آن از انتهای آمینی به انتهای کربوکسیلی چنین است: ابتدا زنجیرهٔ ، سپس زنجیرهٔ و در پایان زنجیرهٔ . انتهای آمینی با گروه مشخص می‌شود؛ بنابراین زنجیرهٔ در مقایسه با زنجیرهٔ به این انتها نزدیک‌تر است. منظور، جایگاه در امتداد توالی پلی‌پپتیدی است، نه فاصلهٔ فضایی در شکل (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۱۰۲).
گام دوم ـ بررسی تغییر هنگام فعال شدن: با جدا شدن زنجیرهٔ ، پیش‌انسولین به انسولین فعال تبدیل می‌شود. در الگوی کتاب، زنجیره‌های و باقی می‌مانند؛ پس نه بخشی از زنجیرهٔ در انسولین فعال به کار می‌رود و نه فعال شدن با حذف بخشی از زنجیره‌های و توضیح داده می‌شود (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۱۰۲).
گام سوم ـ بررسی اتصال زنجیره‌ها: انسولین فعال از دو زنجیرهٔ و تشکیل شده است که با پیوندهای شیمیایی به یکدیگر متصل‌اند. شکل مراحل تولید انسولین به روش مهندسی ژنتیک نیز اتصال این دو زنجیره برای تشکیل انسولین فعال را نشان می‌دهد؛ بنابراین وجود پیوند میان آن‌ها به پیش‌انسولین محدود نیست (زیست‌شناسی ۳، صفحات ۱۰۳–۱۰۴).
در نتیجه، عبارت درست همان مقایسهٔ جایگاه زنجیره‌های و نسبت به انتهای آمینی پیش‌انسولین است.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز تصور کند هنگام فعال شدن پیش‌انسولین، فقط قسمتی از زنجیرهٔ جدا می‌شود؛ اما در الگوی کتاب، این زنجیره حذف می‌شود و انسولین فعال فقط شامل زنجیره‌های و است.
- گزینهٔ ۲: این گزینه از اشتباه گرفتن حذف زنجیرهٔ رابط با قطع همهٔ اتصال‌های میان زنجیره‌های و ناشی می‌شود. در انسولین فعال نیز این دو زنجیره با پیوندهای شیمیایی به یکدیگر متصل‌اند؛ بنابراین واژهٔ «فقط» عبارت را نادرست می‌کند.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز بداند فعال شدن پیش‌انسولین با حذف بخشی از مولکول همراه است، اما بخش حذف‌شونده را اشتباه تشخیص دهد. مطابق شکل کتاب، زنجیرهٔ جدا می‌شود، نه بخشی از زنجیره‌های و .
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- شکل سیزدهِ زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۱۰۲ را به یاد بیاورید؛ هم جایگاه دو انتهای پیش‌انسولین و هم بخش جداشونده در آن مشخص است.
- برای مقایسهٔ جایگاه زنجیره‌ها، از انتهای دارای گروه در امتداد زنجیرهٔ پلی‌پپتیدی حرکت کنید؛ نزدیکی ظاهری بخش‌ها در شکل ملاک نیست.
- مشخص کنید در پیمودن پیش‌انسولین از انتهای آمینی، کدام زنجیره پیش از بخش رابط قرار دارد؛ سپس جایگاه آن را با زنجیرهٔ پس از بخش رابط مقایسه کنید.