سوال ۱۶۷ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۹ · سوال ۱۶۷ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۲: حواس
کدام گزینه برای تکمیل عبارت زیر، نامناسب است؟
«عدسی چشم انسان به‌وسیلهٔ رشته‌هایی به بخشی متصل شده است که ................. دارد.»
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. شناسایی بخش موردنظر: عدسی با تارهای آویزی به «جسم مژگانی» متصل است؛ بنابراین باید عبارت نامناسب را دربارهٔ جسم مژگانی پیدا کنیم، نه دربارهٔ خود عدسی (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۲۴).
۲. بررسی اتصال به ساختار رنگین چشم: ساختار رنگین چشم، عنبیه است. جسم مژگانی در فاصلهٔ مشیمیه و عنبیه قرار دارد و با عنبیه پیوسته است؛ پس عبارت گزینهٔ ۱ مناسب است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۲۳–۲۴، شکل ساختمان چشم).
۳. بررسی ارتباط با دستگاه عصبی محیطی: جسم مژگانی دارای ماهیچه‌های مژگانی است. این ماهیچه‌ها برای تنظیم شکل عدسی، از اعصاب خودمختار فرمان می‌گیرند؛ اعصاب خودمختار جزئی از دستگاه عصبی محیطی‌اند. بنابراین عبارت گزینهٔ ۲ نیز مناسب است. وجود ماهیچه در جسم مژگانی در بخش ساختمان چشم بیان شده است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۲۳–۲۴).
۴. بررسی تماس با داخلی‌ترین لایه: داخلی‌ترین لایهٔ چشم، شبکیه است. مطابق شکل ساختمان چشم، مشیمیه در مجاورت شبکیه قرار دارد؛ نباید این تماس را به جسم مژگانی نیز تعمیم داد. جسم مژگانی در بخش جلویی لایهٔ میانی قرار گرفته و با شبکیه تماس ندارد؛ بنابراین عبارت گزینهٔ ۳ نامناسب است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۲۳–۲۴، شکل ساختمان چشم).
۵. بررسی مجاورت با مایع مترشحه از مویرگ‌ها: این مایع، زلالیه است که فضای جلوی عدسی را پر می‌کند. در شکل ساختمان چشم، جسم مژگانی در مجاورت این مایع قرار دارد؛ پس عبارت گزینهٔ ۴ مناسب است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۲۴).
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز ساختار رنگین چشم را با مشیمیهٔ رنگدانه‌دار اشتباه بگیرد و این عبارت را نامناسب بداند. منظور از ساختار رنگین چشم، عنبیه است که با جسم مژگانی پیوستگی دارد؛ پس این عبارت مناسب است.
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانش‌آموز ارتباط عصبی را فقط به گیرنده‌های نوری و عصب بینایی محدود بداند. جسم مژگانی دارای ماهیچه است و با اعصاب خودمختارِ دستگاه عصبی محیطی ارتباط دارد؛ بنابراین این عبارت نامناسب نیست.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز به‌دلیل اتصال جسم مژگانی به عدسی، فقط زجاجیهٔ پشت عدسی را در نظر بگیرد. مایع موردنظر زلالیه است که از مویرگ‌ها ترشح می‌شود و در مجاورت جسم مژگانی قرار دارد؛ پس این عبارت مناسب است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ابتدا از بخش ساختمان چشم به یاد بیاورید که تارهای آویزی، عدسی را به کدام ساختار متصل می‌کنند؛ همهٔ عبارت‌ها را باید دربارهٔ همان ساختار بسنجید.
- جسم مژگانی بخشی از لایهٔ میانی چشم است. ارتباط آن را با عنبیه، اعصاب ماهیچه‌ها و مایع جلوی عدسی بررسی کنید.
- در شکل ساختمان چشم، داخلی‌ترین لایه را شناسایی کنید و ببینید آیا بخش متصل به تارهای آویزی، مانند مشیمیه با آن تماس دارد یا نه.