سوال ۴ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت دوم · سوال ۴ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۵: ایمنی
مطابق با اطلاعات کتاب درسی، درخصوصِ یاخته‌هایی که قادرند مادة اصلی ایجادکنندة علایم شایع حساسیت را تولید کنند، کدام مورد زیر درست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. ابتدا مادهٔ موردنظر سؤال را شناسایی می‌کنیم. طبق بخش «حساسیت»، آزاد شدن هیستامین باعث بروز علائم شایع حساسیت، مانند قرمزی و آب‌ریزش بینی، می‌شود. دو نوع یاختهٔ ترشح‌کنندهٔ آن، ماستوسیت‌ها و بازوفیل‌ها هستند؛ بنابراین باید ویژگی‌های همین دو نوع یاخته را مقایسه کنیم (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۷۷–۷۸).
۲. ماستوسیت‌ها به‌طور طبیعی در بافت‌ها حضور دارند و در بخش‌هایی از بدن که با محیط بیرون ارتباط دارند، فراوان‌اند. پس حضور بافتی آنها وابسته به ایجاد حساسیت یا ورود عامل بیماری‌زا نیست (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۶۶–۶۷).
۳. در مقابل، بازوفیل‌ها از انواع گویچه‌های سفید خون‌اند و جایگاه معمول آنها خون است. کتاب همچنین بیان می‌کند که دانه‌های بازوفیل حاوی هیستامین و هپارین‌اند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۶۸–۶۹).
۴. در نتیجه، از میان دو نوع یاختهٔ موردنظر، ماستوسیت‌ها به‌طور طبیعی در بافت‌ها مستقرند، اما بازوفیل‌ها گویچه‌های سفید خون محسوب می‌شوند. بنابراین عبارت «فقط بعضی از آنها در شرایط طبیعی در بافت‌ها حضور دارند» درست است. نکتهٔ سؤال، توجه هم‌زمان به قیدهای «فقط بعضی» و «در شرایط طبیعی» است.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است «بیگانه‌خوار» را با «درشت‌خوار» یکسان بگیرید. ماستوسیت در کتاب از بیگانه‌خوارها شمرده شده است، اما درشت‌خوار نیست؛ درشت‌خوار نام نوع مشخصی از یاخته‌های دفاعی است.
- گزینهٔ ۲: این انتخاب می‌تواند ناشی از اشتباه گرفتن ظاهر بازوفیل با نوتروفیل باشد. بازوفیل دانه‌های تیره و مشخصی دارد؛ بنابراین نمی‌توان دانه‌های سیتوپلاسمی همهٔ یاخته‌های موردنظر را روشن دانست.
- گزینهٔ ۳: ممکن است ویژگی هستهٔ چندقسمتی نوتروفیل را به بازوفیل تعمیم دهید. در مقایسهٔ کتابی، هیچ‌یک از دو یاختهٔ موردنظر، هستهٔ چندقسمتیِ مشخص مانند نوتروفیل ندارند؛ پس عبارت «فقط بعضی» درست نیست.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش «حساسیت» را به یاد بیاورید: کدام ماده باعث بروز نشانه‌هایی مانند قرمزی و آب‌ریزش بینی می‌شود؟
- پس از شناسایی آن ماده، دو نوع یاختهٔ ترشح‌کنندهٔ آن را مشخص کنید؛ منظور سؤال همهٔ یاخته‌های دفاعی یا همهٔ بیگانه‌خوارها نیست.
- جایگاه معمول این دو نوع یاخته را مقایسه کنید: کدام‌یک ساکن بافت است و کدام‌یک در شمار گویچه‌های سفید خون قرار می‌گیرد؟