سوال ۱۶۲ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۰ · سوال ۱۶۲ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۱: تنظیم عصبی
کدام گزینه، برای تکمیل عبارت زیر نامناسب است؟
«در دستگاه عصبی مرکزی گوسفند، یکی از بخش‌هایی که مجاور ساقهٔ مغز است و با ترشح پیک دور بُرد، فعالیت‌های بدن را تنظیم می‌کند، در ................ قرار دارد.»
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. ابتدا به خواستهٔ سؤال توجه می‌کنیم: باید عبارت «نامناسب» را پیدا کنیم، نه عبارتی که جایگاه درست یک بخش مغز را بیان می‌کند. مغز و نخاع اجزای دستگاه عصبی مرکزی‌اند؛ بنابراین بخش موردنظر را باید در ساختار مغز گوسفند جست‌وجو کنیم (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۹–۱۰).
۲. منظور از «پیک دوربُرد»، هورمون است. یکی از ساختارهای مغز که با این سرنخ و موقعیت گفته‌شده سازگار است، غدهٔ صنوبری یا اپی‌فیز است. این غده با ترشح ملاتونین در تنظیم فعالیت‌های بدن نقش دارد.
۳. جایگاه غدهٔ صنوبری را با سه عبارت نخست مقایسه می‌کنیم:
ـ در مجاورت بخش پشتی بطن سوم قرار دارد؛ پس عبارت گزینهٔ اول مناسب است.
ـ ساختاری میانی است و بین دو نیمکرهٔ مخ قرار می‌گیرد؛ پس عبارت گزینهٔ دوم نیز مناسب است.
ـ در مشاهدهٔ مغز گوسفند، در مجاورت دو برجستگی بزرگ‌تر مغز میانی دیده می‌شود؛ پس عبارت گزینهٔ سوم هم مناسب است.
۴. عبارت «فضایی محتوی شبکه‌های مویرگی و اجسام مخطط» به بطن‌های جانبی اشاره می‌کند. در بررسی این بطن‌ها، شبکه‌های مویرگی و برجستگی اجسام مخطط در دیوارهٔ آنها دیده می‌شود؛ اجسام مخطط، توده‌های عصبی‌اند و نباید آنها را اجسامی آزاد درون حفرهٔ بطن تصور کرد. غدهٔ صنوبری درون بطن‌های جانبی قرار ندارد؛ بنابراین این توصیف برای تکمیل جمله نامناسب است.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز «مجاور بطن بودن» را با «قرار داشتن درون بطن» اشتباه بگیرد و این عبارت را نامناسب بداند؛ اما غدهٔ صنوبری در مجاورت بخش پشتی بطن سوم قرار دارد، پس این عبارت تکمیل مناسبی است.
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانش‌آموز تصور کند فضای میان دو نیمکره فقط محل رابط‌های عصبی است؛ درحالی‌که غدهٔ صنوبری نیز ساختاری میانی است و بین نیمکره‌های مخ قرار می‌گیرد، پس این گزینه نامناسب نیست.
- گزینهٔ ۳: ممکن است دانش‌آموز برجستگی‌های مغز میانی را با بخش‌های مخچه اشتباه بگیرد. غدهٔ صنوبری در مجاورت دو برجستگی بزرگ‌تر مغز میانی دیده می‌شود؛ بنابراین این عبارت نیز برای تکمیل جمله مناسب است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- «پیک دوربُرد» یعنی هورمون؛ پس به‌جای مسیرهای انتقال پیام عصبی، بخش‌های مغز با نقش ترشح هورمون را به یاد بیاور.
- در نمای مغز گوسفند، جایگاه غدهٔ صنوبری را نسبت به نیمکره‌های مخ، بطن میانی و برجستگی‌های مغز میانی بررسی کن.
- شبکه‌های مویرگی و برجستگی‌های مربوط به اجسام مخطط، نشانه‌های شناسایی بطن‌های جانبی‌اند. بررسی کن آیا غدهٔ موردنظر در همین فضا قرار دارد.